Yugen và Wabisabi


幽玄(Yugen: huyền bí và sâu sắc)

Nhà thơ Matsuo Basho (1644-1694)

Những gì không thể hiển hiện trong từ ngữ cũng như không thể nhìn thấy rõ được bằng mắt, thế giới thẩm mĩ mà con người có thể cảm nhận được bằng giác quan chính là Yugen. Đấy là một trong những cảm xúc chảy sâu trong trái tim người Nhật. Cảm xúc này có liên quan đến thể thơ mà ở đó người ta phải diễn đạt được mọi thứ trong khi chỉ sử dụng rất hạn chế một số lượng từ và từ loại nào đó. Do đó có thể nói giá trị của Yugen chính là tính Gợi nghĩa là nó có thể diễn đạt được nhiều điều, gợi lên nhiều điều chỉ bằng một số lượng từ ngữ tối thiểu. Vì thế có thể gọi nó là thế giới mĩ học chỉ có thể được tạo ra từ trong một cộng đồng có một nền văn hóa thuần nhất, nơi mọi người có thể giao tiếp với nhau mà không cần nói bất cứ lời nào.

わび。さび (Wabi-sabi)

 

Bậc thầy trà đạo Sen no Rikyu (1522-1591)

wabi và sabi là những giá trị mĩ học cao nhất trong nghệ thuật truyền thống Nhật bản đặc biệt là  trong trà đạo và thơ Haiku (thể thơ với 17 âm tiết). Hai giá trị này có những điểm chung như cảm giác tịch liêu về bóng đêm cô quạnh, sự giản dị và khước từ sự cầu kì hoa mĩ. Wabi diễn tả một cách cảm nhận trầm tĩnh, im lặng, thư thái, một trạng thái cảm xúc mà Sen no Rikyu(千の利休), người là bậc thầy về trà đạo,  từng theo đuổi. Sabi có nghĩa là gợi nhớ mùa màng, một trạng thái cảm xúc lí tưởng trong thơ của Basho. Cả hai người đều theo đuổi một vẻ đẹp – vẻ đẹp tự nhiên, thư thái,  giũ bỏ lo toan phiền muộn và những mối quan hệ tục lụy.

 

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “A billingual Handbook on Japanese culture”  by  Yoichi Sugiura And  John K.Gillespie (2008)