Xã luận báo Asahi: Xuất khẩu điện nguyên tử ư? Chính phủ đâu có rỗi!

Chính phủ hiện tại tiếp tục thể hiện chủ trương xuất khẩu điện nguyên tử ra nước ngoài. Quốc hội lần này đang bàn thảo về hiệp định điện nguyên tử giữa Nhật Bản và Jordan.

Trên thế giới sự du nhập điện nguyên tử ở các nước mà trọng tâm là các nước đang phát triển đang diễn ra nhanh chóng với bối cảnh đằng sau là sự tăng giá dầu và chính sách đối phó với hiệu ứng nhà kính.  Chính phủ của Đảng dân chủ đã để mắt tới điều này và coi nó như là cột trụ của chiến lược tăng trưởng lâu dài. Trong nội dung xuất khẩu cơ sở hạ tầng ra nước ngoài, bản thân thủ tướng cũng dốc sức vào việc tiếp thị xuất khẩu điện nguyên tử cho các nước đối tác.

Tuy nhiên khi sự cố nhà máy điện nguyên tử Fukushima 1 diễn ra thì tình hình đã đổi khác. Trong phương châm nhắm tới sửa đổi  tân chiến lược phát triển lâu dài chính quyền Kan đã ra quyết nghị “giảm thiểu mức độ phụ thuộc vào điện nguyên tử”. Cả việc xây dựng các nhà máy mới cũng dừng lại và cũng chưa rõ lộ trình tái khởi động các nhà máy điện nguyên tử đã hoàn thành kiểm tra định kì.

Ở vào thời điểm sự cố lớn nhất trong lịch sử xảy ra và sự tồn tại của điện nguyên tử đang trở thành dấu hỏi, chính phủ lại đi đầu trong việc bán điện nguyên tử ra nước ngoài. Điều này thật khó thông. Một khi sự cố nhà máy điện nguyên tử còn chưa giải quyết xong thì chắc chắn chính phủ sẽ không có thời gian rỗi rãi để làm những việc như thế.

Việc chính phủ cùng với nhà sản xuất điện nguyên tử- các công ty điện lực- tham gia vào thương vụ này là do ở các nước du nhập điện nguyên tử không chỉ đưa ra yêu cầu xây dựng các nhà máy mà còn yêu cầu trông coi cả về vận hành, bảo trì, đào tạo nguồn nhân lực và hệ thống pháp quy nữa.

Tuy nhiên sự cố nhà máy điện nguyên tử đã làm rõ một điều: ở các công ty điện lực đảm nhận vận hành, bảo trì tồn tại rất nhiều vấn đề. Cả sự tắc trách trong quản lý an toàn và hệ thống pháp quy cũng được phơi bày.

Trước đó Điện lực Tokyo đã tuyên bố sẽ rút lui hoàn toàn khỏi việc xuất khẩu điện nguyên tử. Cả các công ty điện lực  khác cũng đang phải gấp rút sửa đổi ngành nghề điện nguyên tử từ gốc rễ. Vậy thì “Đội bóng cờ mặt trời” thiếu vắng các tuyển thủ chủ chốt kia lấy đâu ra cơ hội giành chiến thắng?

Nếu cứ thế này mà cạnh tranh với nước khác thì có khả năng Nhật Bản sẽ bị xô đẩy vào những điều kiện bất lợi như phải bồi thường tiền khi sự cố xảy ra hay phải hỗ trợ ở các lĩnh vực khác.

Ban đầu cả 3 công ty sản xuất điện nguyên tử ở trong nước  đều có đủ năng lực cạnh tranh quốc tế. Việc chính phủ và dân sự hợp làm một cùng tiếp nhận chế ước không bằng việc tổ chức nên đội mạnh nhất có năng lực kĩ thuật và mạng lưới độc lập  để tiếp nhận các đơn đặt hàng. Làm như thế thì sẽ hợp lý hơn.

Đối với Việt Nam, nước đã kí hiệp định hợp tác trước đó hay Thổ Nhĩ Kì – nước đang tiến hành thương thảo- thì cần phải xác nhận nguyện vọng của đối tác vừa phải thuyết minh rõ ràng tình hình và các vấn đề của nước Nhật. Ít Nhất thì chính phủ cũng phải tránh là người đóng vai đi trước phất cờ.

Cần phải  làm rõ nguyên nhân sự cố và đứng trên lập trường phản tỉnh nghiêm khắc, phát huy kinh nghiệm trong tăng cường quy chế an toàn, công tác chuẩn bị cho sự cố và cơ chế bồi thường. Chính điều đó  là cống hiến tốt nhất mà Nhật Bản có thể làm cho cộng đồng quốc tế.

Nguyễn Quốc Vương dịch từ báo Asahi