Vô thường và "ma"


無常(Vô Thường)

Là một trong những thế giới quan quan trọng nhất của Phật giáo. Nó là khái niệm chỉ sự luân hồi của linh hồn rằng vật nào rồi cũng chết và mọi thứ đều luân hồi không dứt. Từ thời cổ đại nó đã trở thành một chủ đề chính trong các tác phẩm văn học và trở thành hòn đá tảng trong các tác phẩm văn học trung đại  Nhật Bản như “Tale of Heikei-平家物語”  “Ten- foot-Square Hut- 方丈記”,  “徒然草―Essays in Idleness” và  “奥の細道―Narrow Road to the Deep North” của  Basho trong thời Edo ( 1603-1867).

Truyện Heike kể về sự sụp đổ của dòng họ Heike – dòng họ võ sĩ  đầu tiên nắm được quyền lực cao nhất. Trong tác phẩm này có lời Phật dạy: “cái gì huy hoàng nhất rồi cũng suy tàn và niềm kiêu hãnh rồi cũng ra đi…”. Trong tác phẩm Ten-foot- square Hut thì bắt đầu bằng một câu đưa ra quan điểm nhìn nhận thế giới thật là ngắn ngủi:  “sông không bao giờ ngừng chảy và nước thì không bao giờ giống như cũ”.

(Ma)

Chỉ khoảng không gian hay thời gian nhưng nó không phải đơn giản chỉ là khoảng trống. Nó là một khái niệm có thể trở thành từ chìa khóa trong các bộ môn nghệ thuật truyền thống của nhật như No, kabuki, nhảy, nhạc, kể chuyện và vẽ tranh. Ma có liên hệ mật thiết đến hơi thở,  nhịp điệu và xét về nguyên thủy nó vốn là từ của âm nhạc được ứng dụng vào các lĩnh vực khác. Trong nhà hát nó được nhận ra bởi một tư thế yên lặng xen vào các cảnh nói hoặc các hành động để gợi lên điều gì đó và trong âm nhạc Ma được nhận ra bởi nhiều cách khác nhau tùy thuộc vào sự diễn xuất của người biểu diễn. Trong hội họa hiệu ứng của việc để “khoảng trống” trong toàn bộ tác phẩm là rất quan trọng. Vì thế sự “ bỏ trống” không chứa đựng điều gì lại nói lên tất cả.

Nguyễn Quốc Vương dịch từ A billingual Handbook on Japanese culture by  Yoichi Sugiura And  John K.Gillespie (2004)