Tôn giáo, trò chơi và thể thao ở Nhật Bản

Đạo Shinto (Thần đạo)

Shinto nghĩa đen là thần đạo tức là  tôn giáo  có từ thời cổ đại của người Nhật thờ cúng tổ tiên và thiên nhiên. Vạn vật trên thế giới là do thần tạo ra và do thần cai quản và vì thế thần có ở khắp mọi nơi. Những ngọn núi và cây cối thường trở thành đối tượng thờ phụng và những cổng vòm cùng các sợi dây thừng biểu thị đền thờ thần đạo. Thông thường khi xây dựng đền thờ thần đạo những vật thờ cúng trong đó thần trú ngụ được cất giữ ở đấy. Thần đạo là nền tảng tâm linh của người Nhật tuy nhiên phần lớn người Nhật hiện nay coi thần đạo là văn hóa hơn là tín ngưỡng.

Đạo Shinto có tính bảo hoàng vì thế mà hiện nay trong gia đình thiên hoàng vẫn có những nghi lễ của đạo này theo thể thức cổ xưa.

Đền thờ thần đạo (Jinja)

Đền thờ được xây ở những nơi các vị thần trú ngụ. Ở lối vào là cổng vòm thần đạo biểu hiện khu vực có thần, tiếp theo là đền thờ chính (bản điện) và các cấu trúc đi kèm. Sàn nhà chính của điện thờ rất cao và trần nhà thường lợp bằng cây sậy hoặc là vỏ cây bách Nhật Bản.

Đền Miyajima ở Hiroshima (Ảnh: Nguyễn Quốc Vương)

Vào dịp Tết hầu như tất cả các đền thờ thần đạo đều tấp nập du khách đến viếng. Thêm vào đó đền thần đạo có mối quan hệ sâu sắc với người Nhật cho nên đến đó không phải chỉ có những người theo thần đạo. Người Nhật thường đến đền để cầu nguyện vào những dịp như để cầu nguyện sinh con, hoặc để kỉ niệm ngày lễ khi trẻ con tròn 3,5,7 tuổi.

Sumo

Đây là môn vật truyền thống của Nhật và đến năm 1909 thì được quy định là môn thể thao quốc gia. Vào thời cổ đại nó được coi là nghi lễ của hoạt động sản xuất nông nghiệp và đạo Shinto vì thế ngày nay nó vẫn là yêú tố cấu thành một số lễ hội. Trong trận đấu Sumo hai võ sĩ sẽ mặc khố và bước vào vòng tròn chiến đấu. Khi một trong hai người bị đẩy ra khỏi vòng hoặc bị chạm sàn (ngoại trừ chân) thì bị thua và trận đấu kết thúc. Hiệp hội sumo Nhật Bản tổ chức 6 vòng đấu mỗi năm và có phát sóng trên TV , radio.

Từ những năm 1960 giải sumo chuyên nghiệp quốc tế được diễn ra thường xuyên và nó trở nên được ưa chuộng đến mức có cả một tạp chí tiếng Anh về sumo ra đời gọi là “ Sumo world” và được đón đọc ở một số quốc gia. Thêm vào đó sự tham gia của các võ sĩ người nước ngoài gần đây cũng gây được chú ý.

Hanetsuki (羽根つき)

Là trò chơi được các bé gái chơi vào năm mới, nó gần giống như cầu lông. Một chiếc vợt gỗ gọi là Hagoita (羽子板) trên đó có vẽ một bức tranh đẹp, được dùng để đánh quả cầu đi. Quả cầu nhỏ có cắm lông ở trên. Quả cầu được hai người đánh đi đánh lại. Một số vợt được trang trí bằng chân dung các nhân vật và thường kiểu này rất đẹp nên được ưa thích.

Người chơi trò này phải mặc trang phục trang trọng của ngày lễ và cũng có một luật khác được áp dụng là bé gái người bị bại trong trò chơi phải chịu một nhát vẽ trên mặt bằng bút lông chấm mực tàu. Các bé gái mặc Kimono chơi trò này đã từng là một trong những nét đặc sắc của năm mới. Nhưng gần đây hiếm khi người ta nhìn thấy những nó nữa bởi nơi để chơi không còn do đô thị hóa và trò chơi dành cho trẻ em thì thay đổi và càng ngày càng bùng nổ.

Thả diều (凧揚げ-Takoage)

Diều của Nhật thường có hình vuông được làm bằng giấy dán trên khung tre và hình các võ sĩ hoặc các vũ công Kabuki được vẽ trên đó cùng với các dòng chữ tiếng Nhật. Diều vốn là trò chơi được dùng để cầu nguyện cho đứa bé trưởng thành và tương lai hạnh phúc nhưng bây giờ nó được coi là một trong những hoạt động của Tết. Bên cạnh năm mới còn có giải thi đấu diều khu vực nơi người ta dùng tới cả những chiếc diều lớn tới 10m.

Chơi bài (カルタ-Karuta)                                        

Từ Karuta này bắt nguồn từ từ Carta của tiếng Bồ đào nha. Karuta có hình chữ nhật giống như các quân bài bình thường trên đó có các bức hình hoặc các dòng chữ Nhật. Khi chơi một người chơi sẽ đọc to một lá bài (yomi-fuda) và những người khác tranh nhau để giành lấy quân bài tương ứng với bài thơ ấy( efuda). Người nào giành được nhiều lá bài nhất sẽ thành người chiến thắng.

Như một khía cạnh tiêu biểu cho văn hóa Nhật bản, trong trò chơi này có các iroha-garuta có chứa các câu cách ngôn Nhật và các bài thơ nhật (uta-garuta) thường là các bài Tanka có 31 âm tiết. Ngày nay trò chơi này chủ yếu được chơi vào dịp tết.

“Bách nhân  nhất thủ” (百人一首).

Nghĩa của cụm từ trên chỉ  một trăm bài thơ được viết bởi một trăm tác giả. Nói chung nó có ý chỉ tuyển tập thơ có nhan đề “小倉百人一首” do Fuji wara no Teika tuyển ch ọn. Nó bao gồm 100 bài tanka (những bài thơ Nhật cổ điểm có 31 âm tiết). Mỗi bài thơ được sáng tác bởi một nhà thơ nổi tiếng trong thời Heian(794-1185) và những năm đầu thời Kamakura. Từ thời Edo những bài thơ này được sử dụng rộng rãi như lá bài thơ (uta-garuta). Chiếm đa số là 43 bài viết về tình yêu và đứng thứ hai là các bài thơ về mùa (32 bài). Có 79 nam thi sĩ và 21 nữ sĩ. Họ diễn tả cảm xúc của mình về tình yêu, mùa màng  rất tinh thế đậm phong cách Nhật Bản. Nó được biết tới như một trong những tác phẩm tiêu biểu của văn học cổ đại Nhật Bản. Đây cũng là một trò chơi phổ biến trong dịp năm mới.

Nguyễn Quốc Vương dịch từ 日本の文化を英語で紹介する事典。(A billingual Handbook on Japanese culture ( Yoichi Sugiura và John K.Gillespie, Nxb Natsume, 2004)