Nói về tiền


Bài viết của  Dean Poland,  Hiraganatime s số 217 tháng 11 năm 2004

 

Nó không sinh ra từ cây. Nó là gốc của tất cả tội ác. Nó đốt một lỗ thủng trong túi bạn. Nó là gì vậy?

 

Vâng, tiền đấy!Quả thật tiền phải chịu trách nhiệm về những tệ nạn trong xã hội chúng ta và làm xói mòn nền văn hóa của chúng ta. Nhưng sau khi đi du lịch đến nhiều nước, tôi bắt đầu nhận ra rằng tiền cũng là một nguồn quan trọng để thu nhận thông tin về văn hóa.

Khi thăm một quốc gia khác sẽ có cơ hội để thâm nhập vào bên trong nền văn hóa của quốc gia đó rất đơn giản bạn chỉ cần bỏ tay vào túi và lấy ra vài tờ giấy bạc. đồng tiền của mỗi quốc gia thường được tô điểm bằng chân dung của những người mà quốc gia đó có cảm giác rằng họ có vai trò đủ quan trọng để làm cho họ lưu danh muôn thuở( bất diệt): những biểu tượng văn hóa những người đã có ảnh hưởng lớn đến xã hội. Chẳng hạn ở nước Anh những người như Shakespeare, Dikens, Newton và Darwin đã xuất hiện trên những tờ giấy bạc do những đóng góp rất quan trọng của họ về mặt văn học  và khoa học cho nước Anh.

 

Và vì vậy khi tôi tới Nhật, tôi lập tức quan sát những chân dung xuất hiện trên các tờ giấy bạc. Nhật bản có ba loại tờ giấy bạc: 1 ngàn, năm ngàn, 10 ngàn yên. ( thực ra có cả tờ hai ngàn nữa nhưng không phổ biến lắm). Tôi đã nghiên cứu chúng một cách thật cẩn thận. Không hề ngạc nhiên, tôi đã không thể nhận ra những khuôn mặt giản dị( khắc khổ) đang nhìn tôi chằm chặp, vì thế tôi hỏi bạn bè người nhật. Tôi thật ngạc nhiên khi không cần nhìn vào tờ tiền vài người có thể biết một hoặc hai khuôn mặt nhưng không ai biết cả ba. Và có một vài người thậm chí không nhận ra được một chân dung nào cả. Liệu điều ấy có kì lạ không khi chúng ta nhìn những khuôn mặt ấy hàng ngày và chưa bao giờ thực sự ngắm nhìn họ: giác quan chúng ta đã cùn đi bởi nhịp sống xám xịt của đời thường. Tuy nhiên sau khi hoàn thành nghiên cứu tôi khám phá ra những điều sau:

 

1000 yên: Natsume Soseki( 1867-1916)

 

Ông là tiểu thuyết gia và là học giả nghiên cứu văn học anh. Trong các tác phẩm của mình ông cố gắng phân tích nền văn minh Nhật Bản và tâm lý của những người trí thức cho dù khi đó là một quốc gia đi sau sau với các nước văn minh phương tây.

 

5000 yên: Nitobe Inazo (1862-1933)

 

Nhà giáo dục, nhà văn hóa, và một nhân viên công vụ. Ông muốn tạo ra một cây cầu giữa Đông và Tây. Ông thậm chí còn kết hôn với một người phụ nữ mĩ. Ông được biết đến nhiều với tác phẩm “ Võ sĩ đạo-tâm hồn Nhật Bản”, một cuốn sách gần đây được chuyển thành phim với tựa đề “ the last Samurai” với sự tham gia của Tom Cruise.

 

10000 yen: Fukuzawa Yukichi( 1835-1901)


 

Nhà giáo dục, nhà văn và là nhà truyền bá những kiến thức văn minh phương tây trong thời kì Minh Trị. Ông sáng lập đại học Keio, Ông tin rằng Nhật Bản yếu bởi vì nó thứ hai thứ: Khoa học và tinh thần độc lập. Những ý tưởng của ông đã được thấm sâu vào văn hóa Nhật.

 

Điều này nói gì với chúng ta về nền văn hóa Nhật Bản? Giống như Anh, Nhật bản tự hào về truyền thống văn học của mình. Tuy nhiên đáng quan tâm hơn những người được đề cập đến ở trên đều có sợi dây liên hệ với văn minh phương tây( chuyển tải văn minh phương tây vào văn hóa Nhật). Quả thật đấy là một vấn đề có tính tối quan trọng của nước Nhật từ  thời Minh Trị. Vì vậy khi tôi nghe rằng những khuôn mặt trên tờ tiền nước Nhật sẽ thay đổi vào năm tới tôi tò mò muốn biết xem họ là ai.

5000 yên: NOGUCHI Hideyo ( 1876-1928) và 1000yen: Higuchi Ichiyo( 1872-1896)

 

Noguchi Hideyo một nhà vi khuẩn học người đã cách li được vi khuẩn tạo nên bệng giang mai. Quan trọng hơn trên tờ 1000 yên  sẽ là Higuchi Ichiyo. Bà là  nhà văn nổi tiếng nhất thời Minh trị. Vâng, một người phụ nữ! Một người phụ nữ mà những tác phẩm chủ yếu nói về cuộc sống bất hạnh và gò bó của những người phụ nữ thời bà sống. Có phải đây phải ánh sự thay đổi thái độ đối với người phụ nữ trong xã hội Nhật Bản?

 

Điều cũng đáng chú ý ở đây là không một ai trong những gương mặt mới này có liên hệ với phương tây. Có thể đây phản ánh xu hướng li khai khỏi sự phụ thuộc vào văn hóa phương tây?

 

Trong thể thao, điện ảnh, và các lĩnh vực văn hóa khác đã nổi lên niềm kiêu hãnh dân tộc: sự tăng lên của niềm tin rằng có lẽ  nền văn hóa Nhật Bản đích thực không hề kém cỏi so với văn hóa phương tây, và có lẽ trong nhiều trường hợp còn cao hơn. Nhưng sự thực là Fukuzawa vẫn còn ở lại trên đồng 1000 yên. Tuy nhiên tác phẩm của ông có tính đa diện và trên thực tế ông là người đã có đóng góp lớn trong phong trào đấu tranh cho phụ nữ Nhật.

 

Vậy lần tới khi bạn muốn biết điều gì đó về nền văn hóa của một quốc gia khác, đừng lãng phí tiền khi mua sách mà chính những tờ tiền ấy cũng có thể nói cho bạn những điều bạn muốn tìm hiểu.

 

Nguyễn Quốc Vương dịch