Món quà của Thiên Sứ

 O.Henri ( nhà văn Mĩ, 1862-1910)

Một đô tám mươi bảy  xu. Tất thảy chỉ có thế. Và sáu mươi xu trong số ấy lại là những đồng xu lẻ. Những đồng xu được tiết kiệm từng một, hai đồng một kế tiếp nhau bằng việc  gần như là ép buộc những người bán tạp phẩm, bán rau và cả những  người bán thịt cho tới khi họ đỏ mặt lên vì e ngại sự quy kết của người khác rằng họ bủn xỉn vì thái độ đối xử của mình. Đã ba lần Della đếm số tiền đó. Một đô tám mươi bảy xu. Và ngày tiếp theo sẽ là ngày lễ Giáng sinh.

Rõ ràng là chẳng  thể làm nổi việc gì  ngoài việc buông mình xuống chiếc đi văng đã sờn mòn và khóc. Và Della đã làm  thế . Đấy là sự trỗi dậy của lương tâm khi cuộc đời được dệt nên bằng tiếng nức nở, sụt sịt và nụ cười mà ở đây tiếng khóc chiếm phần đa số.

Trong khi ấy bà chủ nhà đang từ từ dạo bước xem xét ngôi nhà.  Một căn hộ có trang bị sẵn đồ đạc với giá 8 đô một tuần. Chính xác ra thì nó không có diện mạo  “ăn mày” nhưng chắc chắn trong con mắt  những người ăn mày thì nơi này hẳn gắn liền với cụm từ ấy.

Ở tiền sảnh phía dưới là một hộp thư nhưng chả bao giờ  có lá thư nào tới cả và một cái chuông điện  không  ai ngó ngàng tới. Thêm vào đó là một tấm biển có dòng chữ “ông James Dillingham Young”.

“Dillingham” đã bị ném vào gió trong thời kì thịnh vượng trước đó khi người chủ căn nhà ấy kiếm được 30 đô mỗi tuần. Bây giờ, khi thu nhập co lại thành 20 đô la, những chữ “Dillingham” trông mờ ảo  cứ như là chúng đang nghĩ ngợi đăm chiêu  về việc làm thế nào để  co lại thành một chữ D khiêm nhường nhất. Nhưng bất cứ khi nào ông James Dillingham Young về đến nhà, ông đều được gọi là Jim và được ôm thắm thiết bởi bà James Dillingham, người đã được giới thiệu với các bạn ở trên với cái tên Della. Tất cả những điều ấy  thực là tốt đẹp.

Della ngừng khóc và săn sóc đôi má bằng miếng vải dính phấn. Cô đứng cạnh cửa sổ và buồn bã  nhìn  con mèo xám đi bộ trên hàng rào xám trên  khoảng sân màu xám. Ngày mai là ngày lễ giáng sinh, và cô chỉ có một đô tám mươi bảy xu để mua quà cho Jim. Cô đã tiết kiệm từng đồng xu một trong nhiều tháng liền mà kết quả chỉ có được chừng ấy. Hai mươi đô la mỗi tuần không làm nên trò trống gì. Chi phí cuộc sống đã tăng lên  lớn hơn cô dự tính. Chúng luôn thế. Chỉ có một đô tám mươi bảy xu để mua quà cho Jim. Jim của cô. Cô đã dùng rất nhiều thời gian để  dự tính làm một điều gì đó thật tốt đẹp cho anh. thứ gì đó đẹp đẽ, quý giá và  thật có giá trị – thứ gì đó xứng đáng với danh dự mà Jim đang nắm giữ.

Có một tấm gương lớn[1] ở nơi cửa sổ căn phòng. Có lẽ bạn đã có lần nhìn thấy  tấm gương trong một căn hộ 8 đô la như thế. Một người có thân hình thật mảnh mai và  nhanh nhẹn, bằng việc quan sát hình ảnh phản chiếu của mình trong lúc thay quần áo, có thể thu được khái niệm hoàn toàn chính xác về hình dạng của mình. Della  mảnh khảnh đã làm chủ được nghệ thuật ấy.

Đột nhiên cô xoay mình lại cửa sổ và đứng trước tấm kính. Mắt cô sáng lên nhưng mặt cô tái đi trong hai mươi giây. Cô nhanh nhẹn thả tóc xuống và cho mái tóc buông dài.

Giờ đây có hai thứ thuộc sở hữu của James Dillingham mà cả hai đều  mang đến  sự kiêu hãnh đáng nể. Một là chiếc đồng hồ vàng của Jim vốn thuộc về cha rồi ông của Jim. Thứ còn lại là mái tóc của Della. Nếu hoàng hậu Sheba sống trong căn hộ bên kia hầm thông gió, một ngày nào đó  Della sẽ để  mái tóc cô buông  ra ngoài cửa sổ   để chế giễu  những món quà tặng, trang sức lộng lẫy của  hoàng hậu. Nếu vua Solomon là người gác cổng với tất cả kho báu của mình chất đầy dưới tầng hầm, Jim sẽ phô  chiếc đồng hồ ra mỗi khi anh đi qua cốt  chỉ để làm cho ông ta bực tức vì ghen tị.

Vì thế giờ đây mái tóc đẹp đẽ của Della phủ quanh cô, gợi sóng lăn tăn và tỏa sáng như thác nước màu nâu. Mái tóc chấm đến gối cô và tự nó đã tạo thành chiếc áo choàng ngoài. Và sau đó cô nâng nó lên lần nữa một cách lo lắng. Cô loạng choạng một chút và rồi lấy lại được thăng bằng trong khi một, hai giọt nước mắt rơi xuống, vỡ tan trên tấm thảm đỏ đã sờn.

Della khoác thêm chiếc áo nâu cũ và chụp lên chiếc mũ cùng màu. Cô đi xuống cầu thang và ra ngoài đường với vạt váy xoay tròn và những tia sáng long lanh trong đôi mắt.

Cô dừng lại trước tấm biển đề “ Mme Sofronie. Chuyên các kiểu tóc”. Della ngừng  lại , cố trấn tĩnh và thở hổn hển. Một quý bà to béo, quá trắng trẻo, lạnh lùng, nghiêm khắc trông chẳng  có vẻ là Sofronie.

“ Bà có muốn mua  tóc của tôi không?”, Della hỏi.

“ Có”, bà ta đáp. “ Bỏ mũ ra để ta xem nào”.

Thác nước gợn sóng lăn tăn đổ xuống.

“ Hai mươi đô la”, bà ta nói và nâng mái tóc lên bằng bàn tay sành sỏi.

“ Hãy đưa tiền cho tôi nhanh lên”, Della giục.

Chao ôi, và hai giờ sau cô bước đi bằng đôi cánh thật lạc quan, thật yêu đời. Hãy quên đi phép ẩn dụ ẩn dụ ở đây. Cô lục  lọi, lần tìm  kĩ càng trong những cửa hàng để tìm món quà cho Jim.

Cuối cùng cô cũng tìm thấy nó. Chắc chắn rằng nó được tạo ra chỉ để dành cho Jim chứ không thể dành cho một ai khác. Không có một thứ gì như thế ở tất cả những cửa hàng khác và cô cũng đã lục tung tất cả những cửa hàng đó lên rồi. Đấy là một cái dây đeo đồng hồ bằng bạch kim có kiểu dáng thật giản dị . Nó thật thích hợp khi phô bày giá trị của mình đơn thuần chỉ thông qua chất liệu làm nên chứ không phải sự trang hoàng hào nhoáng- như tất cả những vật khác vẫn làm. Và nó thật xứng đáng với chiếc đồng hồ của Jim. Ngay khi cô trông thấy nó, cô đã biết ngay rằng nó phải thuộc về Jim. Nó giống như con người Jim.  Im lặng và giá trị. Sự mô tả này đúng với cả hai. Chiếc đồng hồ giá 21 đô la và cô hấp tấp trở về nhà với 87 xu. Với chiếc dây đeo này và  chiếc đồng hồ  ấy Jim có thể sẽ  rất nóng lòng chờ đợi giây phút chúng hợp lại với nhau. Khi ấy anh thỉnh thoảng sẽ nhìn nó kín đáo và thầm sự so sánh với chiếc dây đeo bằng da anh đã dùng.

Khi Della về đến nhà, sự say sưa của cô giảm đi tí chút thay vào đó là sự thận trọng và lí trí.  Cô lấy ra cái kẹp uốn tóc và thắp đèn lên rồi  sửa lại mái tóc đáng thương – thứ đã được hiến cho tình yêu.  Những người bạn  thân mến của tôi-  đấy quả thực là một cử chỉ lớn lao, một việc làm  thật vĩ đại.

Trong vòng bốn mươi phút, đầu cô đã  được phủ kín  bởi những lọn tóc nhỏ ngắn ngủn, thứ khiến cô trông chẳng khác một cậu học sinh lêu lổng. Cô ngắm mình cẩn thận và soi mói trong chiếc gương dài.

“ Nếu Jim không giết mình”, cô nói với một mình “ trước khi anh ấy nhìn mình, anh ấy sẽ nói mình trông giống như “  vũ nữ đội đồng ca Coney Island”. Nhưng mình còn có thể làm thế nào đây- trời ơi! Mình có thể làm được gì khi trong tay chỉ có một đô tám mươi bảy xu?

Vào lúc bảy giờ, cà phê được pha và chảo thì đã nằm trên phía sau lò nóng và sẵn sàng cho những miếng thịt sườn.

Jim không bao giờ về muộn. Della gập đôi chiếc dây đồng hồ trong tay mình và ngồi bên góc bàn gần cửa nơi Jim luôn bước vào. Sau đó cô nghe thấy tiếng bước chân anh trên cầu thang, mặt cô trắng nhợt ra trong giây lát. Cô có một thói quen là nói thầm những lời cầu nguyện về những điều hàng ngày đơn giản nhất, và giờ đây cô thì thầm : “ Cầu xin chúa hãy làm cho Jim nghĩ rằng con vẫn còn xinh đẹp”.

Cánh cửa bật mở và Jim bước vào rồi  đóng cánh cửa lại. Trông anh gầy và nghiêm nghị. Một anh chàng thật đáng thương , Jim  chỉ mới 22 tuổi thôi- và đang còng lưng với gánh nặng gia đình. Anh cần một cái áo choàng mới và anh còn không có cả găng tay nữa.

Jim đứng bên trong cánh cửa, bất động như chú chó săn ngửi thấy hơi chim cút. Đôi mắt anh nhìn chằm chằm Della và có điều gì đó ẩn chứa trong chúng mà Della không thể đọc được và nó làm cô sợ. Nó không phải là sự giận dữ hay ngạc nhiên hay thất vọng hay khiếp sợ hoặc là bất cứ một cảm xúc nào mà cô đã chuẩn bị sẵn sàng đón nhận. Anh đơn giản chỉ nhìn cô chăm chú với biểu hiện khác thường trên khuôn mặt.

Della rời khỏi chiếc bàn chạy đến bên anh.

“Jim, anh yêu”, cô khóc “đừng nhìn em như vậy. Em đã cắt tóc và bán nó vì em không thể sống nổi qua ngày lễ Giáng sinh khi không tặng anh một món quà. Nó sẽ mọc lại lần nữa mà-anh sẽ không giận em phải không anh? Em buộc phải làm điều đó. Tóc em nhanh dài lắm. Hãy nói “ Giáng sinh vui vẻ” đi anh và chúng ta sẽ hạnh phúc. Anh sẽ không tưởng tượng được món quà em sẽ tặng anh đẹp đẽ đến thế nào đâu”.

“ Em vừa cắt tóc ư?”, Jim nhẫn nại hỏi, như thể anh vẫn chưa tin vào sự thật rành rành như thế sau một ngày lao động nặng nhọc.

“ Em đã cắt và bán nó”, Della đáp. “ Dù thế nào đi nữa, anh không còn yêu em nữa sao? Em vẫn là em dù không còn mái tóc phải không nào?”

Jim tò  mò nhìn căn phòng.

“ Em nói là mái tóc em đã mất ư ?”, anh nói với  giọng gần như là ngu ngốc.

“ Anh không cần phải tìm nó đâu”, Della đáp. “ Nó đã bị bán đi rồi, em đã nói với anh- em đã bán nó đi rồi. Tối nay là tối Giáng sinh mà anh. Hãy tha thứ cho em. Em đã bán nó vì anh. Có thể người ta đếm được bao nhiêu  tóc trên đầu em”, cô tiếp tục với một giọng ngọt ngào, trang nghiêm đến bất ngờ “ nhưng không ai có thể đếm được tình yêu em dành cho anh. Em bỏ sườn vào chảo nhé, anh Jim?”

Qua cơn mê Jim, dường như choàng tỉnh. Anh ôm chặt lấy Della. Trong khoảng 10 giây hãy cho phép chúng ta đề cập đến sự xem xét thận trọng  vấn đề  theo một hướng khác. Tám đô la một tuần và một triệu đô la một năm có gì khác nhau không? Một nhà toán học hoặc một người thông minh sẽ  đưa cho bạn một đáp án sai. Các vị thiên sứ  mang đến những món quà giá trị, nhưng câu trả lời không nằm ở đó. Sự im lìm  của bóng tối sẽ được rọi sáng ở những phút giây sau.

Jim  lấy ra từ trong túi áo khoác một gói đồ và đặt nó lên bàn.

“Đừng hiểu lầm, Dell”, anh nói, “Đối với anh chuyện cắt tóc, cạo râu hay gội đầu sẽ chăng có ảnh hưởng gì đến anh hay người con gái anh yêu. Nhưng nếu em mở gói đồ này ra em sẽ hiểu tại sao em làm anh sững sờ đến thế”.

Những ngón tay trắng và lanh lợi xé các sợi dây buộc và giấy bọc ngoài. Và sau đó một sự hân hoan vui sướng không tả xiết và rồi… trời ơi! một sự thay đổi dịu dàng sang  những giọt nước mắt và tiếng khóc thét  thất thanh, và tất nhiên nó cần đến tức thời sự  an ủi của Jim. Bởi  nằm đó là những chiếc lược- một bộ lược mà Della đã mơ ước trong một thời gian dài trong cửa sổ của Broadway[2]. Những chiếc lược đẹp đẽ, làm bằng vỏ  đồi mồi nguyên chất, với những rìa mép được trang trí bằng đá quý- thứ trang điểm cho mái tóc đẹp đã không còn nữa. Chúng là những chiếc lược rất đắt tiền, cô biết, và trái tim cô đơn giản đã khao khát và khao khát ấy cứ dần dần qua đi với không một chút hi  vọng nào. Và giờ đây chúng là của cô, nhưng mái tóc dài lẽ ra được tô điểm và khao khát sự tô điểm ấy đã không còn nữa.

 Cô ôm chúng vào ngực và cuối cùng cô cũng có thể nhìn lên với đôi mắt mờ đi vì lệ  rồi mỉm cười: “ Tóc em  mọc rất nhanh anh Jim à”.

Và  Della nhảy lên như một con mèo nhỏ rồi gào  lên “Ôi, trời ơi! trời ơi!”.

Jim vẫn chưa nhìn thấy món quà đẹp đẽ của mình. Cô giữ nó thiết tha trong lòng bàn tay mình. thứ kim loại lạnh lẽo, mờ đục  dường như  đang tỏa sáng nhờ sự phản chiếu tâm hồn nồng nhiệt và rực sáng của cô.

“ Nó là cái đẹp nhất phải không anh Jim? Em đã đi khắp thành phố để tìm nó. Anh sẽ xem giờ khoảng trăm lần mỗi ngày cho mà xem. Đưa cho em chiếc đồng hồ nào. Em muốn xem chúng hợp với nhau thế nào”

Thay vì việc nghe lời, Jim ngã sụp xuống đi văng và đặt tay lên sau gáy và mỉm cười.

“ Dell”, anh nói “ Hãy giữ gìn món quà giáng sinh của chúng ta. Chúng thật là những món quà đẹp đẽ. Anh đã bán chiếc đồng hồ để có tiền mua lược cho em. Và bây giờ em hãy bỏ sườn vào chảo nào!”.

Các thiên sứ , như các bạn biết đấy, là những người thông thái- những người cực kì thông minh sáng suốt- người mang những món quà tới cho chúa hài đồng trong máng cỏ. Họ đã tạo ra nghệ thuật tặng quà trong lễ Giáng sinh. Là những nhà thông thái, món quà của họ không bao giờ trùng lặp với nhau. Và ở đây tôi mạn phép liên hệ  khập khiễng một chút với các bạn  về cuốn sử biên niên của  hai đứa trẻ đáng thương , những  người đã tự nguyện hi sinh cho nhau cái gia tài quý báu nhất trong căn nhà họ. Nhưng trong một từ cuối cùng dành cho những nhà thông thái của những ngày này, hãy để người ta nói rằng cả hai người này chính là hai nhà thông thái.  Tất cả những ai trao và nhận những món quà như họ đều là những nhà thông thái. Ở bất cứ đâu họ cũng là những nhà thông thái. Họ xứng đáng là những thiên sứ.

Nguyễn Quốc Vương dịch từ tiếng Anh

 

[1] Gương lớn ( soi cả người), thường được đặt ở trụ giữa hai cửa sổ.

[2] Tên một đại lộ lớn ở New York

 


Cũ hơn Mới hơn