Thơ trên quần đảo lúc này


Tác giả: Konuma Junichi, giáo sư văn học đại học  Waseda


Năm 2011, chỉ một tuần nữa thôi là đến thời điểm bước vào tháng 11. Về thơ,  chuyện suy ngẫm xem “thơ”- thứ hình thức biểu hiện này ở thời hiện đại có thể có sức mạnh như thế nào thì vào khoảng thời gian này năm 2010 à mà không,  nếu là 8 tháng trước thì chắc chắn sẽ có sự khác biệt lớn phải không nào?

 

Việc viết như trên  không phải là do vào ngày 6 tháng 10 trước đó,  giải thưởng văn học Nobel đã thuộc về nhà thơ người Thụy Điển đâu. Đó là do trong trận động đất ở Thái Bình Dương khu vực Đông bắc Nhật Bản đã có nhà thơ Wago Ryoichi, người dùng Twitter công bố liên tục các bài thơ của mình suốt từ ngày thứ sáu sau khi động đất xảy ra và không chỉ dừng lại ở Fukushima nơi chịu thiệt hại bởi thiên tai.

 

Nhà ga nơi khu phố anh có đổ nghiêng không? Đồng hồ có chỉ đúng thời gian hiện tại? Chúc ngủ ngon. Không đêm tối nào không gọi  đến bình minh. Kẻ du hành, người đưa tiễn, người đón đưa, người trở về. Đi nhé, mừng anh trở lại. Chúc ngủ ngon. Xin hãy trả lại nhà ga cho khu phố của tôi.

(18/3/2011).

 

Thứ được chép lại ở đây là gì đây? Thứ được viết ra là gì đây? Có phải thông tin không? Cũng có thể là như thế. Nhưng thứ đó mỗi lẫn đọc lại thấy nó chuyển tải thứ gì và nếu trao cho người khác nó lại trở thành thứ không mất đi nhanh chóng. Có cái gì đó còn lại ở đây. Giả sử như cho dù có gọi là thông tin-information-đi chăng nữa thì nó cũng sẽ là thứ được hình thành (formation) ở trong (in) chúng ta.

Thơ có lịch sử rất lâu đời. Thơ ra đời khi thế giới hình thành, được người nghe và ghi nhớ lại. Được học thuộc lòng, được sao chép lại, được in ấn và được ghi nhớ. Ở đây không cần thiết phải nhắc lại điều đó nữa. Ngôn từ sát cánh ở khắp mọi chốn, mọi khi và được chuyển tới những người vắng mặt ở đó. Một hình thức trong số đó, một kiểu mạnh mẽ trong số đó và là từ ngữ có âm thanh có cả âm nhạc nữa là thơ.

Người ta thường nói nhiều về chuyện xa lánh sách. Cho dù nói thế thì nghe nói vẫn ngày càng có nhiều người tiếp xúc với chữ hơn trước đó.  Không phải là thứ được in ấn trên giấy mà chữ có cả trên màn hình tinh thể lỏng. Ban đầu bản thảo không hề có ở dạng này phải không nào?

Bạn thấy Thơ thế nào?

Chưa bao giờ đọc thơ, cho dù có đọc thì cũng chỉ là đọc thoáng qua trong sách giáo khoa. Giáo viên thì nói rằng sẽ không ra đề thi về thơ vì lý do bỏ qua là bản thân cũng “không hiểu thơ”. Việc đọc chính tả đã là việc từ đời nảo đời nào. Khi nói về thơ ngày nay thì học sinh thường nghĩ ngay đến ca từ của ca sĩ nhạc Pop.  Và người ta ngạc nhiên là hiện giờ vẫn có người viết thơ và xuất bản các tập thơ. Thật là chán khi không bán được cũng không ra tiền mà vẫn có những người như thế.

Khi thơ được đọc,  khi thơ được không ít người để mắt tới liệu đó có phải là khi người ta cảm thấy ở quần đảo này người ta đang mất đi thứ gì đó phải không? Hãy thử hồi tưởng lại xem. Khi chiến tranh thế giới kết thúc. Khi cuộc sống của từng người thay đổi trong bối cảnh phực hưng thời hậu chiến.

Điều lẽ ra  cần được viết ra đây  cũng có thể là câu chuyện về Tomas Transtr¨omer người mới nhận giải Nobel hoặc là về Wagihara Sakutaro, người tròn 150 năm ngày sinh năm nay hay Tagawa Shuntaro người chào đón tuổi 80  trong tháng.

Thơ của Wago Ryoichi cũng giống như thơ của các nhà thơ tôi vừa kể tên liệu có được đọc ở nơi khác không phải chỉ ở quần đảo này và được đọc xuyên qua thời gian hay không điều đó tôi không rõ. Mà trái lại việc nó được đọc mãi tách khỏi “nơi đây” sẽ tạo ra câu hỏi phải chăng có phải là vì đó là “ngày 11 tháng 3”?

Thơ của Wago Ryoichi cho dù có trở thành dạng tuyển tập thơ đi chăng nữa thì hơn thế nó vẫn được viết ra bằng bàn phím  được gửi đi bằng bàn phím và có thể được đọc bằng cách ngồi dùng Twitter. Có ngày tháng đi kèm, có số thứ tự nhưng việc chỉ giới hạn trong 140 chữ lại giống như là một hình thức đã được quyết định. Gửi đi từng chút từng chút một, bao gồm cả dấu cách bằng nhiều hình thức phong phú đôi  khi dòng thơ xếp trước sau với thông báo hay status của bản thân Wago và vừa nghĩ xem cái nào là thơ, cái nào là thông báo vừa dán mắt dõi theo. Đọc.

Thơ được viết trên giấy và cũng có thể được gọt giũa nhiều lần. Cho dẫu vậy thì thứ chuyển đến tay người đọc bao giờ cũng chỉ là những dòng thơ riêng lẻ không thể hiện toàn bộ khuôn mặt với tư cách là tác phẩm thơ. Hình thức từng chút một này có vẻ như là  bất định nhưng cứ thế mà nó khuếch tán tới người đọc. Nó nhất định không phải là thứ hồn nhiên như những gì trẻ con viết ra. Ở đó có cả những kĩ xảo điêu luyện. Tuy nhiên kĩ xảo đó từng cái từng cái một không hề tách rời khỏi những từ ngữ chân thực, sinh động.

Giống như lúc trước  tôi sẽ thử trích ra đây những gì được viết liên tục  trong “viên đạn giấy của thơ” cho dù không rõ nó có thích hợp với bài văn này hay không.

 

Chúng tôi từng người để lại những chú mèo hoảng sợ. Khi viết tới đây, thì bưu thiếp tới. “Sẽ không đọc nữa”. Nhân loại hoảng sợ. “Có cái gì đó thật kinh hãi”.

Khi khó khăn thì bóp trán chau mày, khi thất vọng thì căm ghét và ném bỏ. “Sẽ xé bỏ”. Vì thế hãy đọc đi. “Dù có đọc thì cũng ích chi đâu”. Xé.

Hãy trả lại phố xưa, hãy trả lại làng, hãy trả lại biển hãy trả lại gió.  Tiếng chuông, tiếng thư đến, tiếng thư đi. Hãy trả lại sóng, hãy trả lại cá, hãy trả lại tình yêu, hãy trả lại ánh mặt trời. Tiếng chuông, tiếng thư đến, tiếng thư đi. Hãy trả lại chén rượu, hãy trả lại bà, hãy trả lại lòng tự hào, hãy trả lại Fukushima. Tiếng chuông, tiếng thư đến, tiếng thư đi.

 

Nếu có giấc mơ tôi sẽ không từ bỏ nó đừng từ bỏ tôi sẽ không bao giờ từ bỏ Tôi sẽ không từ bỏ bản thân mình không được phép từ bỏ đi sinh mệnh .  Tôi đã từng nhận rất nhiều những cái chết đầy thương tiếc. Cho chính chúng tôi.

 

Hướng về thứ gần quanh, tiếng nói phát đi và chuyển tới. Thơ có lẽ bản chất là như thế. Hoặc là viết chữ lên trên giấy. Để chuyển đến người nghe thì cần phải viết đi viết lại nhiều lần. Thay cho đôi tay máy in ấn đã ra đời. Nhưng đổi lại nó lại cần tới thời gian.

Về phương tiện truyền thông mới không phải khi nào người ta cũng đánh giá tích cực. Nhưng trên hết thơ bằng phương tiện Twitter đã tạo ra hình thức khác hẳn từ trước tới nay và mang đến một ý nghĩa mới. Và điều ấy đến khi người ta hiểu rằng tương lai của quần đảo này đã bị cắt rời khỏi quá khứ và điều đó có nghĩa gì đây?

 

Nguyễn Quốc Vương  dịch.

 

http://www.yomiuri.co.jp/adv/wol/opinion/earthquake_111024.htm


Cũ hơn Mới hơn