LÀM THẾ NÀO ĐỂ TRẺ CÓ THÓI QUEN VÀ SAY MÊ ĐỌC SÁCH?

 

 

                                                                                             Nguyễn Quốc Vương

 

Khi đi đến các địa phương, trường học, nhà trẻ giao lưu với các phụ huynh, giáo viên tôi thường nhận được câu hỏi “Làm thế nào để trẻ có thói quen và say mê đọc sách?”. Tần suất xuất hiện câu hỏi này khá lớn và người đưa ra câu hỏi thường là các phụ huynh, giáo viên trẻ dưới 40 tuổi. Điều này cho thấy phụ huynh, giáo viên đã quan tâm đến những vấn đề cốt lõi nhất của văn hóa đọc đó là phải hình thành cho trẻ em thói quen và niềm say mê đọc sách từ khi còn nhỏ.

 

Vậy, để có điều đó, người lớn phải làm gì? Dưới đây tôi sẽ chia sẻ một số biện pháp mà tôi đã thực thi trong thực tiễn ở gia đình mình. Tôi có ba người con, đứa lớn nhất 6 tuổi (chưa biết chữ), đứa thứ hai 3 tuổi và đứa nhỏ nhất một tuổi. Cả ba đều ham mê đọc và nghe cha mẹ đọc. Mỗi buổi tối cho dù đi làm về mệt mỏi thế nào, bao giờ tôi cũng phải đọc sách cho chúng nghe chúng mới chịu đi ngủ. Những lúc khác, chúng cũng say mê tự đọc hết cuốn này đến cuốn vào những lúc rảnh rỗi.


Tạo ra môi trường gần gũi với sách

Trước khi trả lời câu hỏi “làm thế nào để trẻ có thói quen và say mê đọc sách?” tôi thường hỏi lại phụ huynh để biết trong ngôi nhà của họ, sách có vị trí như thế nào so với các phương tiện nghe nhìn khác chẳng hạn như tivi, điện thoại thông minh, ipad… Thật thú vị nhưng không quá bất ngờ là đa phần ở những gia đình mà trẻ chưa có thói quen đọc sách, trẻ thường giành nhiều thời gian cho tivi, điện thoại, iapd. Trong các gia đình đó cũng thường không có phòng đọc sách, giá sách riêng cho trẻ, cho cả gia đình. Nghĩa là sự tồn tại, hiện diện của sách trong ngôi nhà rất nhỏ bé so với sự tồn tại của các phương tiện giải trí khác. Thực tế đó cùng những kết quả nghiên cứu của giới khoa học, giáo dục cho thấy môi trường thân thiện với sách có tác dụng to lớn đối với thói quen đọc sách của trẻ.

 

Do đó trước tiên, muốn trẻ có thói quen đọc sách và say mê đọc sách thì trong gia đình, sách phải được ưu tiên về không gian và vị trí không gian. Các gia đình cần phải có giá sách riêng dành cho trẻ hoặc tủ sách gia đình. Tủ sách đó phải được bố trí ở không gian thích hợp chẳng hạn như trong phòng của trẻ, được thiết kế thân thiện, phù hợp với tầm với của trẻ để trẻ có thể dễ dàng lấy sách và quản lý. Nếu nhà rộng rãi, cần có phòng đọc-thư viện của gia đình để lưu giữ, trưng bày và đọc sách. Khi trẻ được tắm mình trong bầu không khí đó, việc trẻ cảm thấy sách quý giá, thân thiết sẽ trở thành chuyện dễ dàng. Ở gia đình tôi, cho dù sống ở chung cư chật chội tôi vẫn dành một phòng riêng để làm thư viện chứa sách, đọc sách và biến luôn phòng khách trở thành thư viện, nơi không đặt tivi mà chỉ có giá sách lớn chạy dọc tường. Trong phòng ngủ của trẻ cũng có giá sách riêng giành cho chúng.

Cha mẹ phải là người yêu sách và đọc sách

Không phải tất cả nhưng đa phần các trường hợp trẻ không yêu sách và không có thói quen đọc sách, cha mẹ đều là người không đọc sách và không có thói quen đọc sách. Trẻ em rất nhạy cảm và thông minh. Chúng có thể không nghe lời người lớn nhưng luôn dõi theo từng hành vi, cử chỉ, lời nói của người lớn. Cha mẹ là người có ảnh hưởng rất lớn đối với trẻ trong gia đình và xét ở nghĩa rộng của giáo dục cũng là người thầy, người cô đầu tiên. Do vậy, trẻ có xu hướng tôn sùng và làm theo cha mẹ. Nếu cha mẹ là người có thái độ không trân trọng sách vở, không có thái độ cầu thị học hỏi không ngừng và truy cầu cái mới trong cuộc sống hàng ngày, điều này sẽ có ảnh hưởng đến giá trị quan của trẻ. Nếu cha mẹ thể hiện lối sống thực dụng chạy theo chủ nghĩa kim tiền thuần túy, coi việc tích lũy tri thức và thưởng thức các giá trị tinh thần là không cần thiết, trẻ có thể sẽ học theo và coi đọc sách hay ham mê tìm tòi từ đọc sách là không cần thiết.

Nhiều cha mẹ khác, tuy biết đọc sách là cần thiết, quan trọng, muốn con mình đọc sách nhưng bản thân họ lại không có đủ ý chí, sức mạnh nội tâm để thay đổi bản thân. Khi yêu cầu con đọc sách, muốn con đọc sách họ vẫn dành phần lớn thời gian rỗi rãi trong gia đình cho tán gẫu, xem tivi, chơi trò chơi điện tử, lướt mạng xã hội và xem phim trực tuyến… Hành vi của cha mẹ có tính chất nêu gương vì vậy nếu như vào lúc rỗi rãi, cha mẹ cố gắng cầm lấy sách đọc, trò chuyện với trẻ về các câu chuyện trong sách, đọc sách cho trẻ nghe, thái độ của trẻ với việc đọc sách sẽ thay đổi tích cực. Lý tưởng nhất, cha mẹ cần phải thật sự nỗ lực để xây dựng cho mình thói quen đọc sách. Cha mẹ đừng nghĩ rằng mình phải học cao, làm các việc trí óc thì mới cần đọc sách. Sách dành cho tất cả mọi người, không giới hạn bằng cấp. Sách cũng có chủng loại rất phong phú. Cha mẹ hãy bắt đầu từ các cuốn sách mình yêu thích, dễ đọc và đặt ra lịch đọc sách cố định mỗi ngày. Nếu có thể hãy dành thời gian đọc sách vào khoảng thời gian muốn trẻ  đọc sách hoặc trẻ học bài. Việc cha mẹ thực hiện song song với trẻ vào khoảng thời gian đó sẽ có tác dụng tương hỗ và hiệu quả. Trong gia đình tôi, cả vợ và chồng đều đọc sách và có khi trong gia đình cùng một lúc cả nhà sẽ cùng đọc chung một cuốn sách hoặc mỗi người im lặng đọc cuốn sách của mình.

Hãy đọc sách cho con nghe từ khi trẻ ra đời

Việc đọc sách cho trẻ nghe từ sớm rất quan trọng. Ở Nhật, tổ chức Book-Start (tổ chức phi lợi nhuận nhận ủy thác của chính phủ và các chính quyền địa phương) tiến hành chiến dịch tặng sách và hướng dẫn cha mẹ đọc sách cho trẻ nghe khi trẻ chào đời. Con trai tôi khi được 3 tháng tuổi đi khám sức khỏe định kì đã được tổ chức này tặng một cuốn sách tranh và được thủ thư thành phố hướng dẫn cách đọc sách và làm thẻ, mượn sách ở thư viện trẻ em thành phố. Từ đó trở đi chúng tôi chăm chỉ đọc sách cho trẻ nghe và cháu sớm có tình yêu đối với sách.

Ngay khi trẻ còn là bào thai, cha mẹ đã có thể đọc sách cho cả mẹ và bé nghe. Sẽ rất tuyệt vời nếu cha mẹ đọc cho nhau nghe những cuốn sách có nội dung nhân văn, sâu sắc. Khi trẻ chào đời, việc ru trẻ bằng ca dao, thơ ca cũng giống như là đọc sách cho trẻ nghe để gieo cho trẻ tình yêu và sự rung động sâu xa với tiếng mẹ đẻ. Khi trẻ cứng cổ, cha mẹ có thể đọc sách cho trẻ nghe khi ôm trẻ vào lòng. Ban đầu mỗi lần đọc chỉ cần một, hai phút. Dần dần khi trẻ tập trung tốt hơn thì tăng dần thời lượng với các cuốn sách phong phú phù hợp với độ tuổi. Nếu kiên trì làm tốt việc này thì hầu hết trong các trường hợp nếu trẻ không gặp vấn đề gì về nhận thức và khỏe mạnh bình thường, trẻ sẽ trở thành đứa trẻ yêu thích và …nghiện sách. Sau cậu con trai đầu, đến con gái thứ hai và cậu con trai út, vợ chồng tôi đều đọc cho các cháu nghe sách từ rất sớm. Cả hai vợ chồng cũng thường xuyên ru con. Kết quả là cả ba đều yêu sách và coi sách là tài sản quý giá.

Lựa chọn các cuốn sách phù hợp và học hỏi cách đọc

Đi sâu tìm hiểu từng trường hợp cụ thể tôi phát hiện ra nhiều phụ huynh tuy có quan tâm tới việc đọc sách của con tuy nhiên do bản thân không phải là người đọc sách và không làm các công việc liên quan đến giáo dục cho nên đã mua cho con những cuốn sách không phù hợp. Các cuốn sách mà họ mua nhưng trẻ không thích thường là các cuốn sách có quá nhiều chữ trong khi trẻ còn chưa biết chữ hoặc mới tập đánh vần. Nên nhớ rằng ban đầu trẻ sẽ tiếp nhận cuốn sách thông qua hình ảnh là chủ yếu. Cha mẹ nên chọn những cuốn sách thuộc dòng ehon (sách tranh) Nhật Bản, những cuốn từ điển bằng hình, các câu chuyện có minh họa bằng tranh… Các nhà sách và nhà xuất bản hiện tại đã có cân nhắc tới chuyện này vì vậy cần tham khảo thông tin trên bìa sách về độ tuổi mà sách hướng tới để lựa chọn sách cho phù hợp. Không nên chọn những cuốn sách theo mô típ đọc xong rút ra bài học đạo đức hay đặt ra các câu hỏi yêu cầu trẻ nhớ, thuộc, trả lời. Việc đọc sách trước tiên là để vui, để giải trí. Sau khi trẻ ham thích, những tác dụng khác như giáo dục, rèn luyện tư duy… sẽ tới. Không nên bắt đầu việc đọc sách bằng sự ép buộc và khiên cưỡng. Để lựa chọn được sách phù hợp phụ huynh cũng nên tham khảo lời khuyên của những người có hiểu biết về sách, hoặc các chuyên gia. Bằng cách sử dụng mạng xã hội, phụ huynh dễ dàng theo dõi, cập nhật tin tức từ các chuyên gia hoặc những người có hiểu biết về lĩnh vực này. Tôi cũng là người thường xuyên tư vấn việc chọn sách cho các phụ huynh thông qua mạng xã hội Facebook. Để việc đọc sách cho trẻ trở nên hiệu quả, cha mẹ cũng cần tự mình nghiên cứu, học hỏi cách đọc sách cho con từ tư thế đọc, tới các kĩ thuật trước, trong và sau khi đọc. Không cần thiết phải hoàn hảo. Quan trọng nhất là tình yêu với sách. Hãy mạnh dạn vừa làm vừa rút kinh nghiệm kết hợp với quan sát cách đọc của người khác trên mạng internet, trong các cuốn sách nuôi dạy con và có thể hỏi những người đã có thành công trước đó.

 

Cuối cùng, để việc đọc sách không trở nên nhàm chán mà trở nên hữu ích, sống động cha mẹ cần phải khéo léo tạo ra các cơ hội để trẻ có thể vận dụng những gì đã đọc vào đời sống ở nhiều mức độ, tình huống khác nhau. Cha mẹ hãy trò chuyện với con về nội dung nào đó con đã đọc được ví dụ khi đưa con ra ngoài chơi thấy cây cỏ, động vật hãy nhắc tới cuốn sách con đã đọc có nội dung có liên quan. Trẻ sẽ rất thích khi được kết nối những gì đã đọc với thực tế. Cha mẹ cũng có thể vừa đọc sách vừa làm thí nghiệm, vừa chơi trò chơi cùng trẻ. Ví dụ vừa đọc sách đồng dao, cha mẹ có thể vừa chơi với trẻ các trò chơi như “chi chi chành chành”, “nu na nu nống”… Cha mẹ cũng có thể kể lại những gì mình đã đọc được cho trẻ nghe và lắng nghe những câu chuyện mà trẻ đã đọc được trong sách. Nếu trẻ đã nói tốt, cha mẹ có thể thảo luận với trẻ về nội dung sách đã đọc hoặc một luận điểm, câu chuyện nào đó. Trong gia đình tôi, chúng tôi thường nói chuyện với nhau về sự tuyệt chủng của khủng long, về độ lớn của cá voi, cá nhà táng, cá mập, về những chiếc áo giáp của chiến binh Hy Lạp, kể cho nhau nghe về nàng Bạch Tuyết, chú bé tí hon… Đó là những chủ đề trẻ háo hức nghe và nói về nó. Những cuộc trò chuyện đó có thể diễn ra tự nhiên trong bữa ăn, sau bữa ăn, lúc rỗi rãi chơi cùng con hoặc trước khi đi ngủ. Cha mẹ hãy trò chuyện với con xoay quanh các cuốn sách càng thường xuyên và tự nhiên càng tốt. Điều đó sẽ kích thích trẻ suy nghĩ, khám phá và đọc nhiều hơn nữa.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Cũ hơn Mới hơn