William Elliot Griffs ( 1843-1928) và Nhật Bản

 Vào cuối thế kỉ XIX, chính quyền Minh Trị cũng như chính quyền các phiên (han) và cả dân thường Nhật Bản đã thuê rất nhiều những  người phương Tây có chuyên môn khác nhau như giáo dục, chính trị, tài chính, y học… làm việc. Trong số các chuyên gia nước ngoài được thuê mướn có William Elliot Griffs.

Vào thời đó  những người lãnh đạo sau một thời gian dài đóng cửa đất nước đã nhận ra rằng để hiện đại hóa Nhật Bản thì không thể không học theo văn minh tiên tiến của các nước phương Tây. Về vấn đề này có hai phương pháp. Thứ nhất là chọn những người có tài năng ở nước Nhật gửi qua phương Tây cho học văn hóa, khoa học tiên tiến của những nước này. Thứ hai là kêu gọi những người phương Tây có chuyên môn giỏi đến Nhật làm việc. Cách thứ nhất ngày nay gọi  là du học so với cách thứ hai thì tốn thời gian hơn nhiều. Do đó cùng với việc gửi học sinh đi học lâu dài ở phương Tây thì người Nhật còn mời rất nhiều người phương Tây có chuyên môn đến Nhật làm việc với mức lương rất cao. Mức lương trả cho các chuyên gia lúc đó tương đương với lương trả cho bộ trưởng hoặc thành viên nội các chính phủ.

Griffs làm việc tại Nhật Bản trong khoảng thời gian 3 năm rưỡi (Từ 1870 đến tháng 7 năm 1874). Lúc đầu ông được mời đến phiên Fukui (nay là tỉnh Fukui) dạy hóa học và vật lí nhưng đến tháng 7 năm 1871 chính phủ Nhật bỏ phiên (han) đổi thành tỉnh (ken) nên ông đến Tokyo  làm việc tại ngôi trường là tiền thân của Đại học Tokyo.

Griffs xuất thân từ bang Geogria. Theo Griffs từ năm 1866 đến 1885 trong khoảng 20 năm có khoảng 300 lưu học sinh Nhật Bản đến  đây du học. Tuy nhiên do tiếng Anh của lưu học sinh còn yếu nên không thể vào học Đại học Ragogas được nên chỉ dừng lại ở chương trình trung học. Griffs thời còn là sinh viên có làm thêm với tư cách dạy tiếng Latinh  nên biết rất nhiều học sinh Nhật. Bên cạnh đó ông còn dạy tiếng Anh riêng cho học sinh Nhật tên là Kusakabe Taro đến từ phiên Fukui. Người ta nói rằng nhờ những hoạt động đó mà ông có cơ duyên đến Nhật. Taro là người rất thông minh và có nhân cách tốt nên Griffs muốn đến đất nước đã sản sinh ra những con người như Taro. Taro là một trong số rất ít học sinh Nhật được vào học tại Đại học Lastugas và có thành tích học tập đứng đầu lớp với chuyên môn là toán học nhưng sau đó bị mắc bệnh hiểm nghèo và qua đời trước khi tốt nghiệp. Nguyên nhân có lẽ là do học hành quá mức. Trong ngày Taro mất trường đã đến trao chiếc chìa khóa vàng và bằng tốt nghiệp cho Taro. Cliffs đã trao tận tay chiếc chìa khóa vàng này cho cha của Taro và hiện nó vẫn được trưng bày tại  bảo tàng thành phố Fukui.

Griffs đến Fukui vào đầu thời Minh Trị với hợp đồng làm việc trong đó có cả điều khoản xây dựng riêng cho ông một căn nhà theo kiểu phương Tây.

Tuân theo hợp đồng này, Fukui đã xây dựng một ngôi nhà gọi là “nhà của Griffs”. Do khi đó ở đây chỉ có ngôi nhà này là nhà kiểu phương Tây nên có rất nhiều người đến tham quan. Trong cuốn sách tiêu biểu của ông “Hoàng Quốc” (Đế chế Mikado) có đưa vào bức tranh của ngôi nhà này. Theo Griffs thì có khoảng 2 vạn người đã đến tham quan ngôi nhà của ông cả người đến từ nông thôn và thành thị. Hình như họ muốn xem người ở nước phương Tây văn minh thì sinh hoạt thế nào. Đi cùng với du khách là một số lượng người làm nghề bán ô, guốc gỗ, dép cỏ, kẹo…

Griffs ở Nhật trong ba năm rưỡi. Sau đó ông về New York vào học trường thần học và tiến hành các hoạt động viết lách, giảng dạy. Từ khi về nước đến khi qua đời ước chừng 50 năm, Griffs viết rất nhiều luận văn liên quan đến Đông Á và diễn thuyết khoảng 3000 lần. Cuốn sách viết về Nhật Bản được biết đến nhiều nhất là cuốn “Hoàng Quốc” được viết dựa trên tài liệu ông thu thập được khi ở Nhật Bản. Cuốn sách này ra đời 2 năm sau ngày về Griffs về nước (1876) và sau đó được tái bản rất nhiều lần. Nửa đầu của cuốn sách là lịch sử Nhật Bản, nửa sau là nhật kí và ghi chép lữ hành viết về phong tục, tập quán nhân tình nước Nhật. Nhờ cuốn sách này và các cuốn khác nữa mà  văn hóa của Nhật Bản và các nước châu Á khác đã được giới thiệu đến đông đảo người Mĩ  kể cả những người không cả biết đến núi Fuji hay geisha.  Có thể thấy ở đây sự từ bỏ những thành kiến và sự thành tâm giới thiệu những điều tốt đẹp của Nhật Bản trong cuốn sách của ông.

Trước khi qua đời ở độ tuổi 85, Griffs được mời trở lại Fukui và được người dân ở phố đón tiếp suốt 3 ngày. Chính phủ Nhật cũng đánh giá cao những cống hiến của Griffs và tặng ông Huân chương hạng Ba.

Nguyễn Quốc Vương viết dựa trên tài liệu tiếng Nhật.


Cũ hơn Mới hơn