Chất độc màu da cam, phóng xạ và sức mạnh của điện ảnh

Heather Bowser (38 tuổi) người phụ nữ Mĩ đóng  vai chính trong bộ phim tài liệu “Hãy sống dậy mùa xuân im lặng!” nói về ảnh hưởng của chất độc màu da cam ở Việt Nam đối với thế hệ thứ hai (đạo diễn Sakata Masako) vừa đặt chân đến Nhật Bản. Ở Nhật Bản nơi chị lần đầu tiên đặt chân tới thăm là  “Fukushima” và “Miyagi” nơi đang khốn khổ vì phóng xạ rò rỉ từ nhà máy điện nguyên tử Fukushima số 1 do trận động đất lớn Đông Nhật Bản gây ra. Bộ phim sẽ được công chiếu tại Tokyo và Iwanami đến ngày 21 tháng 10. Tại Yamagata từ ngày 6 đến ngày 8 liên hoan phim tài liệu quốc tế cũng được tổ chức. Liệu điện ảnh có thể thay đổi thế giới hay không?

Với tư cách là nạn nhân chất độc màu da cam.  

“Điều cụ  lo lắng nhất là gì?”

Ở một góc khu nhà tạm nơi người dân của Itatemura vốn được coi là “khu vực sơ tán theo kế hoạch” đang sơ tán, Heather và đạo diễn Sakata đã hỏi cụ Kanno Akira (83 tuổi) như thế.

“Có lo cũng chả thể làm gì. Tôi đã già rồi. Chỉ lo cho các con thôi”.

Đạo diễn Sakata Masako và chị Heather Browser

Bố của Heather vốn là binh sĩ tham dự chiến tranh Việt Nam. Ông đã phục vụ tại căn cứ Biên Hòa nơi  hiện nay vẫn là điểm nóng tồn dư chất độc màu da cam từ năm 1968 đến năm 1969. Sau khi về nước ông sinh ra Heather  bị khuyết tật với chân phải cụt đến gối, chân trái thì thiếu ngón chân cái và các ngón ở hai bàn tay đều có khuyết tật.

Đương thời người ta chưa hề biết về mối quan hệ giữa chất da cam có chứa thành phần hóa học Dioxin nồng độ cao và khuyết tật. Chất độc đã hủy hoại cả thân thể và tinh thần bố chị nhưng vào lúc đó gần như không có đoàn thể nào trợ giúp những người lính trở về bị ảnh hưởng sức khỏe và con cái của họ. Ngay cả tới bây giờ chính phủ Mĩ vẫn chưa công nhận Heather  là nạn nhân của chất độc màu da cam. Việc công nhận cha cô là nạn nhân chất độc màu da cam là việc diễn ra sau khi cha cô đã mất.

Đạo diễn Sakata-người theo đuổi hiện tình của cuộc chiến tranh Việt Nam vốn khốn khổ vì chất độc da cam đã cùng với Heather  trong tư cách là một “nạn nhân” tới Việt Nam làm bộ phim tài liệu này.

Nghe nói động lực thúc đẩy Heather  tới thăm vùng Đông Bắc là chuyện  sau khi chương trình “Chuyên đề ETV” của NHK nói về Heather phát sóng, lượng truy cập từ vùng Đông Bắc tới website  nơi cất lên tiếng nói về chất độc màu da cam tăng mạnh. Đương nhiên trước ngày 11 tháng 3 Heather chưa hề biết về “Tohokku” (Đông Bắc-ND) và “Fukushima”.

“Ngẫu nhiên thôi nhưng ngay trước ngày 11 tháng 3 truyền hình đã phát sóng. Sau đó động đất xảy ra. Tôi cảm thấy lo lắng không biết những người đã từng truy cập vào web của tôi giờ ra sao”.

Gửi tới thế hệ tiếp theo.

Tại  buổi liên hoan chiếu bộ phim này do mạng lưới Fukushima hoạt động bảo vệ trẻ em khỏi ảnh hưởng của chất phóng xạ tổ chức, các giáo viên và phụ huynh đã đưa ra câu hỏi:  “Chính phủ nói rằng là an toàn nhưng chúng tôi nên tin vào điều gì đây?”.

“Đương thời người ta cũng nói chất da cam là an toàn. Tôi cũng đã từng xem đoạn phim chiếu cảnh nhà hóa học uống Dioxin để làm an lòng mọi người”, Heather đáp. “Cần phải làm rõ trách nhiệm là của ai. Cả bản thân mình nữa cũng phải điều tra. Và việc đó sẽ có sức mạnh lớn lao”.

Tên của bộ phim “Hãy sống dậy mùa xuân im lặng” là lấy ý tứ từ tác phẩm “Mùa xuân im lặng”-lời cảnh cáo nông dược sẽ làm cho các loài sinh vật biến mất của nhà văn Mĩ Rachel Carson.

Đạo diễn Sakata nói: “Carson không để lại lời văn nào nói tới chất da cam nhưng tôi nghe nói trước khi chết bà có lo lắng về điều này. Lời cảnh cáo của Carson có thể thấy qua sự cố nhà máy điện nguyên tử Fukushima 1”.

Chất da cam được tạo ra từ bàn tay con người và cả chất phóng xạ cũng thế. Đương thời chính phủ Mĩ cũng thuyết minh về chất da cam rằng nó “không có ảnh hưởng tới thân thể con người và đất đai chỉ cần 1 năm là hồi phục” nhưng cuộc chiến tranh Việt Nam đã kết thúc trên 30 năm mà người Việt Nam vẫn phải chịu đựng khổ đau qua nhiều thế hệ. Cả phía rải là Mĩ cũng phải chịu di chứng giống như Heather.

Hành chính nhà máy điện nguyên tử Nhật Bản cũng có cơ cấu tương tự. Điện nguyên tử vốn được tuyên bố là “an toàn”  nhưng khi sau khi động đất xảy ra đã phơi bày tất cả.

Số người dân nghi ngờ tiêu chuẩn tạm thời về phóng xạ “không ảnh hưởng tới sức khỏe” không phải là ít.

“Không ai biết được 50, 100 năm sau nó sẽ có ảnh hưởng như thế nào”, rất nhiều người dân tham gia buổi chiếu phim đã nói như thế.

“Hoa đã đi về đâu” 

Động lực thúc đẩy đạo diễn Sakata làm bộ phim tài liệu là chuyện chồng chị  nhà báo Fort nguyên là binh sĩ trở về từ cuộc chiến tranh Việt Nam qua đời ở độ tuổi rất trẻ do ung thư gan.

Bộ phim tài liệu đầu tay  “Hoa đã đi về đâu” (2007) khắc họa hành trình truy tìm dấu tích của người chồng ở Việt Nam và tình yêu gia đình đối với những đứa trẻ bị ảnh hưởng nặng nề bởi chất da cam đã nhận nhiều giải thưởng như  giải thưởng phim tài liệu của báo Mainichi và Giải môi trường quốc tế Paris…

Có thể nói tác phẩm lần này vẫn là sự tiếp tục tác phẩm nói trên.

Đây là bộ phim được quay trong thời gian chị sống ở Việt Nam để vừa tiến hành các hoạt động cung cấp học phí cho những trẻ em bị nhiễm chất da cam vừa học tiếng Việt. Và sự gặp gỡ với Heather là duyên cớ cho bộ phim ra đời.

Lời cảnh cáo của Rachel Carson đã bị làm ngơ trong chiến tranh Việt Nam và cả ở Nhật Bản nó cũng đã không được đoái hoài tới. Trong tác phẩm lần này cho dù nó không khắc họa cảnh thiên tai nhưng cũng có thể nói bộ phim  đã tạo ra nhiều điểm chung.

Điểm chung đó là câu hỏi: “Để không để lại di chứng cho thế hệ tương lai, chúng ta có thể làm gì đây…?”.

Đạo diễn Sakata  không có ý làm bộ phim tài liệu về động đất một cách chính thức nhưng chị vẫn tiếp tục thu thập tiếng nói của những ngừơi sơ tán.

Sức mạnh của điện ảnh.

Liên hoan phim tài liệu được thế giới biết tới sẽ diễn ra từ ngày 6 đến ngày 8 trong thành phố Yamagata. Do thiệt hại lớn vì trận động đất Đông Nhật Bản mà  người ta đã xem xét hoãn tạm thời buổi khai mạc nhưng nó vẫn diễn ra theo đúng lịch trình dự định.

Chính vào thời điểm như thế này, sức mạnh của phim tài liệu,  tác phẩm dự a trên quan điểm khách quan để nhìn nhận thế giới mà đưa ra thông điệp dựa trên chủ kiến sẽ tạo nên mối liên hệ với quá trình thúc đẩy phục hưng.

Có 29 tác phẩm tập trung vào chủ đề động đất. 29 tác phẩm trong đó có tác phẩm “Ngày 3 tháng 11” được quay tại vùng bị hại ngay sau khi diễn ra động đất của 4 tác giả đứng đầu là Mori Tatsuya sẽ được công chiếu.

Hướng đến tương lai

Đạo diễn Sakata và Heather được người dân hướng dẫn vào thăm những ngôi nhà ở giờ đã thành nhà hoang ở Itatemura.

Ở đó đập vào mắt họ là chú chó nhỏ sinh ra trong khu vườn nơi con người đã đi sơ tán hết.

”Khi muốn cho chó ăn tôi lại lấy chó bông ra. Tôi nghĩ chắc là nó đã ra đời trót lọt rồi”.

Chủ ngôi nhà nói vậy và nhìn chú chó nhỏ được chó mẹ cưng chiều trìu mến. Chủ nhà cho biết chó mẹ thuộc giống Labrador có thân hình to lớn nên không thể chở đến nơi sơ tán được.

Chú chó con  lâu mới gặp người mừng rỡ vẫy đuôi thật hồn nhiên và chạy quanh phía sau Heather.

Khi được yêu cầu đặt tên cho chú chó  mới ra đời, Heather đã đặt cho con chó nhỏ cái tên Hope (Hy vọng).

Trong lần đầu tới thăm Nhật Bản những thứ Heather để lại cho nơi đây thật lớn.

Nguyễn Quốc Vương dịch từ báo Sankei.

Bạn nào quan tâm có thể truy cập web của chị Heather tại địa chỉ: http://www.agentorangespeaker.com/default.html


Cũ hơn Mới hơn