PHƯƠNG PHÁP ĐỌC SÁCH CỦA SINH VIÊN ĐẠI HỌC TOKYO (PHẦN 2)



Tác giả: Nishioka Issei

Điều quan trọng là lý giải được “điều tác giả muốn nói”
Phần ngon là phần da thịt cho nên phần lớn mọi người sẽ chỉ chú tâm tới nó. Tuy nhiên, thứ quan trọng lại là phần xương. Cần phải phân tách phần thịt và xương ra và lý giải phần “xương” cặn kẽ.



Ví dụ như có đoạn văn sau:

“Việc sống với con mắt nghi ngờ luôn rất quan trọng. Ví dụ như, thật ra thì không phải là họ nói nhưng lại có rất nhiều câu được cho là người nổi tiếng nói đã trở thành danh ngôn. Marie Antoinette không hề nói “Nếu không có bánh mì thì ăn kẹo cũng được chứ sao?” và Napoleon cũng chẳng nói “Trong từ điển của ta không có từ bất khả”. Giống như thế, cho dù là ta nghĩ về cơ bản nó đúng đi nữa thì có nhiều khi thực sự nó lại sai vì vậy cần phải lưu ý cẩn thận”.

Thứ dễ lưu lại trong ta ở đoạn văn này chẳng phải là các ví dụ cụ thể như Marie Antoinette không nói “Nếu không có bánh mì thì ăn kẹo cũng được chứ sao?” phải không nào?

Tuy nhiên, điều mà đoạn văn này thực sự muốn truyền đạt là việc “hãy có con mắt nghi ngờ”. Tóm lại, câu chuyện về Marie Antoinette là “da thịt” còn câu chuyện về “con mắt nghi ngờ” là “xương”.

Nếu đưa ra yêu cầu tóm tắt câu chuyện này và ai đó tóm tắt chuyện về Marie Antoinette thì sẽ bị cười là “chẳng hiểu gì”. Nội dung tóm tắt phù hợp phải là chuyện “hãy có con mắt nghi ngờ” và ví dụ cụ thể về Marie Antoinette chẳng qua chỉ là sự bổ sung, thuyết minh cho nó.

Các bạn đã hiểu được tính cần thiết của việc “tóm tắt” ngắn gọn chưa?

Vậy thì nói một cách cụ thể ta cần nhìn vào đâu để có thể tóm tắt được ngắn gọn? Ở đây tôi sẽ giới thiệu ba điểm quan trọng.

Ba điểm quan trọng để đọc hiểu “điều tác giả muốn nói”


Điểm thứ nhất là câu văn đầu tiên và câu văn cuối cùng.


Nguyên tắc vàng số 1 là “Đọc câu văn đầu tiên và câu văn cuối cùng”.

Trước đó tôi đã viết về chuyện “Sách là con cá”. Tôi viết rằng xương là nhất quán từ đầu đến đuôi. Tóm lại, nếu như đầu và đuôi đều viết một chuyện thì có khả năng cao nó chính là “điều tác giả muốn nói nhất”, muốn nhấn mạnh nhất trong sách đó.

Phần đông sinh viên Đại học Tokyo đều vận dụng nguyên tắc vàng này khi giải quyết các vấn đề của môn quốc ngữ. Sau khi đọc xong đoạn thứ nhất thì ngay lập tức đọc đoạn cuối cùng và trên cơ sở nắm chắc thông điệp nhất quán của tác giả với suy nghĩ “văn bản này muốn nói điều như thế này chăng?” họ đi vào lý giải văn bản.

Cách làm này cũng có thể sử dụng khi đọc sách. Bằng việc đọc ngay phần “kết luận” sau khi đọc phần “dẫn nhập” ta có thể lý giải được chuyện “À ra vậy, có lẽ tác giả muốn nói điều như thế này”. Khi đọc sách dựa trên việc đó, tốc độ đọc sẽ trở nên nhanh hơn và việc đọc sai cũng giảm đi.

Nguyên tắc vàng này cũng có thể vận dụng vào việc tóm tắt. Sau khi đọc điều tác giả viết ở phần đầu tiên và cuối cùng cũng như nắm bắt điểm quan trọng có khả năng là điều mà tác giả cho là quan trọng đó, ta hãy tóm tắt bằng ngôn ngữ của bản thân.

Điểm quan trọng thứ hai là phần sau của “tuy nhiên”.


Điểm quan trọng tiếp theo là phần sau của “tuy nhiên”. Từ cổ kim Đông Tây, cho dù là tiếng Anh hay tiếng Nhật và là văn bản nào đi nữa thì sau phần “ngược thuyết” đa số trong các trường hợp sẽ ẩn chứa bộ “xương” là điều tác giả muốn nói.
“Trong các bạn có nhiều người nghĩ như thế này phải không? Tuy nhiên sự thật lại không như thế!”, “Người ta có xu hướng làm như thế này phải không nào. Tuy nhiên, không được làm như vậy”.

Những câu văn kiểu như trên là rất phổ biến phải không nào? Người ta nêu ra những việc mà nhiều người đang làm, những việc được coi là thường thức và phủ định chúng. Đây là kĩ thuật biểu đạt rất hay được sử dụng.

Vậy thì tại sao kĩ thuật này lại hay được sử dụng? Khi suy nghĩ về “lý do” có thể đã thúc đẩy tác giả viết văn bản, ta sẽ hiểu. Trong phần lớn trường hợp, tác giả cố công viết văn bản đó là vì tác giả có suy nghĩ trái ngược với những gì đang là “thường thức” hay “điều đương nhiên” trong xã hội.

Bản chất của văn bản là đưa ra câu trả lời “NO” (Không) đối với các thường thức phổ biến ở trong xã hội như “Mọi người đều nghĩ là như vậy nhưng nó không phải là như vậy!”, “tuy nó không được mọi người biết tới, nhưng đây là điều quan trọng!”. Chính vì vậy mà việc sử dụng mệnh đề đối lập (ngược thuyết) để biểu đạt ý nghĩ đó rất phổ biến.

Các bạn hãy tập trung chú ý vào những câu văn có chứa mệnh đề đối lập với các từ như “Tuy nhiên”, “Tuy vậy”, “Mặc dù vậy”…Nếu là tiếng Anh thì chúng nằm sau “but”, “However”. Chắc chắn ở đây có viết phần “xương” là điều tác giả thực sự muốn nói.

Điểm quan trọng thứ ba: “Câu hỏi được đưa ra”

Cuối cùng là “Câu hỏi được đưa ra”

Tác giả khi viết “Điểm quan trọng muốn người đọc thật sự hiểu được” sẽ đưa ra “câu hỏi” dành cho độc giả. Tuy nhiên, nếu chỉ viết “Cái đó là thế này” thì rất có thể sẽ không làm cho độc giả thấy được nó là điều quan trọng. Vì vậy, phần lớn các tác giả sẽ viết dưới hình thức “Các bạn nghĩ sao về điều này? Thực ra nó là như thế này!!” để hấp dẫn độc giả.
Đặc biệt, nếu như không có câu trả lời được đưa ra ngay mà họ lại dẫn dụ người đọc tới tận câu văn cuối cùng thì có khả năng cao đó chính là điều tác giả muốn nói, tức là phần “xương”.

Ví dụ như các bạn đã từng nhìn thấy tiêu đề các cuốn sách, bài báo dưới dạng câu hỏi kiểu như “Tại sao A lại là B?” chưa? Đây là câu văn được viết ra vì tác giả muốn nói về câu trả lời cho câu hỏi đó và chắc chắn câu trả lời sẽ trở thành kết luận.
Trái lại, chuyện sau khi đọc xong văn bản thì câu chuyện lại được triển khai hoàn toàn khác kiểu “Câu trả lời là cái này. Rồi, sau đây là câu chuyện khác” không thể xảy ra. Người đọc sẽ muốn đặt ra câu hỏi “Tại sao lại lấy câu hỏi đó làm tiêu đề?”.

Tương tự như vậy, nếu như trong phần đầu của văn bản có câu hỏi nhưng lại không có câu trả lời thì chắc chắn trong toàn bộ văn bản, câu trả lời cho câu hỏi đó đang dần dần được đưa ra. Ví dụ như, trong bài báo này tôi đưa ra câu hỏi “Ba điểm quan trọng để rèn luyện năng lực tóm tắt là gì?” và hiện đang viết tuân theo câu hỏi đó.

“Câu hỏi được đặt ra” cũng tương tự như “tình huống” trong tiểu thuyết trinh thám. Nếu như có cảnh chứa thông điệp của người chết (dying message) và câu hỏi “Nó có ý nghĩa gì?” thì chắc chắn thông điệp đó có ý nghĩa rất lớn phải không nào? Nếu như cho đến cuối cùng mà không rõ ý nghĩa của thông điệp đó thì chắc chắn các bạn sẽ nổi cáu “Cái quái gì thế này!”.

Giống như thế, nếu như là câu hỏi không có câu trả lời ngay lập tức thì đó là câu hỏi lớn có liên quan đến toàn bộ văn bản. Bằng việc tìm kiếm câu hỏi này và câu trả lời cho nó, chắc chắn các bạn sẽ phát hiện ra “điều tác giả muốn nói”.
Hãy tập thói quen “tóm tắt” văn bản.

Sau khi đọc văn bản xong, các bạn hãy sử dụng 3 điểm trên và tóm tắt văn bản đó một cách đơn giản nhé.

Ban đầu hãy luyện tập tóm tắt khoảng 300-400 chữ vào sổ và sau khi quen rồi thì tóm tắt khoảng 100-150 chữ.

Đối với lời văn tóm tắt của bản thân, các bạn hãy cho người thứ ba-người không được đọc văn bản gốc đọc và hỏi xem họ cảm nhận như thế nào. Nếu như người đó nói là “tôi có thể hiểu được” thì điều đó có nghĩa là bạn đã đọc được văn bản gốc.

Ngược lại, nếu như người đó nói “Tôi chẳng hiểu là anh viết gì nữa” thì đó là bằng chứng cho thấy bạn đã không đọc được văn bản gốc. Bạn hãy đọc lại cẩn thận một lần nữa văn bản gốc.

Các bạn thấy thế nào? Các bạn hãy thử tập tóm tắt xem nhé.

Nguyễn Quốc Vương dịch từ báo Tokyokeizai (Nhật Bản) 

 

Cũ hơn Mới hơn