“THỜI GIAN HỌC TẬP TỔNG HỢP” TRONG BẢN “HƯỚNG DẪN HỌC TẬP” NĂM 2008 CỦA BỘ GIÁO DỤC NHẬT BẢN

 

Lời giới thiệu của người dịch.  

“Thời gian học tập tổng hợp” là tên gọi khoảng thời gian dành cho học sinh tự chủ tiến hành học tập các vấn đề tổng hợp, phổ quát ở trường học Nhật Bản. “Thời gian học tập tổng hợp” chính thức được đưa ra lần đầu tiên trong bản “Hướng dẫn học tập” năm 1998. “Hướng dẫn học tập” là văn bản thể hiện chỉ đạo của Bộ giáo dục đối với hệ thống các trường phổ thông về mục tiêu, nội dung và phương pháp giáo dục. Văn bản này lần đầu tiên ra đời năm 1947 và cứ khoảng 10 năm lại sửa đổi một lần. Dưới đây là bản dịch toàn bộ phần chỉ đạo về “Thời gian học tập tổng hợp” của Bộ giáo dục Nhật Bản đối với cấp Trung học cơ sở trong bản “Hướng dẫn học tập” mới nhất hiện nay (ban hành năm 2008). Những thông tin về “thời gian học tập tổng hợp” sẽ gợi mở nhiều điều cho dạy học theo kiểu tích hợp, liên môn đang được xúc tiến ở Việt Nam.

Chương 4. Thời gian học tập tổng hợp

Phần 1. Mục tiêu

Thông qua học tập các nội dung có tính chất chung, tổng hợp và học tập tìm kiếm mà giáo dục cho học sinh phẩm chất và năng lực tự mình phát hiện vấn đề, tự mình học tập, suy nghĩ, phán đoán một cách chủ thể và giải quyết vấn đề một cách tốt hơn; đồng thời trang bị cho học sinh cách học, cách tư duy, giáo dục thái độ giải quyết vấn đề và hoạt động tìm kiếm một cách chủ thể, sáng tạo và hợp tác, làm cho học sinh có thể suy ngẫm về cách sống của bản thân mình.

Phần 2. Mục tiêu và nội dung được xác định ở các trường học.

1. Mục tiêu

Ở từng trường học căn cứ vào mục tiêu ở phần 1 nói trên mà xác lập mục tiêu của giờ học tổng hợp.

2. Nội dung

Các trường căn cứ trên mục tiêu ở phần 1 mà xác định nội dung của giờ học tổng hợp của mình.

Phần 3. Chế tác kế hoạch chỉ đạo và khai thác nội dung

1. Khi chế tác kế hoạch chỉ đạo, cần chú ý các điểm sau:

(1) Khi chế tác kế hoạch chỉ đạo toàn thể và kế hoạch chỉ đạo cho cả năm cần chỉ ra mục tiêu, nội dung, năng lực, thái độ, phẩm chất muốn giáo dục học sinh, hoạt động học tập, phương pháp và thể chế chỉ đạo, kế hoạch đánh giá học tập trong mối liên quan với toàn bộ hoạt động giáo dục của trường học. Khi đó cần dựa trên việc tiến hành giờ học tổng hợp ở trường tiểu học.

(2) Tiến hành các hoạt động giáo dục một cách công phu sáng tạo dựa trên học tập tổng hợp, học tập các vấn đề chung vượt qua cái khung của từng môn học, học tập tìm kiếm, dựa trên mối quan tâm, hứng thú của địa phương, phù hợp với tình hình  thực tế của địa phương, trường học và học sinh.

(3) Về mục tiêu và nội dung được xác lập ở từng trường học ở phần 2 cần coi trọng mối quan hệ giữa đời sống thường ngày và xã hội.

(4) Về  phẩm chất, năng lực, thái độ cần giáo dục, cần dựa trên quan điểm về những vấn đề như những gì liên quan đến phương pháp học tập, những gì liên quan đến bản thân học sinh, những gì liên quan đến mối quan hệ với người khác và xã hội.

(5) Về hoạt động học tập, tùy theo tình hình thực tế của trường học mà tiến hành các hoạt động học tập liên quan đến nghề nghiệp, tương lai của bản thân học sinh như hiểu biết quốc tế, thông tin, môi trường, sức khỏe-phúc lợi-những chủ đề học tập có tính chất tổng hợp, chung, các hoạt động học tập dựa trên mối quan tâm, hứng thú của học sinh, các chủ đề tương ứng với đặc trưng của địa phương, trường học.

(6) Tạo ra mối liên quan tương hỗ với các tri thức, kĩ năng… được trang bị ở từng môn học, trong giáo dục đạo đức và hoạt động đặc biệt, phát huy chúng trong học tập và cuộc sống làm cho chúng hoạt động một cách tổng hợp.

(7) Vừa chú ý đến sự khác biệt về mục tiêu và nội dung của từng môn học, trong giáo dục đạo đức và hoạt động đặc biệt vừa tiến hành hoạt động học tập thích hợp dựa trên mục tiêu ở phần 1 và mục tiêu cùng nội dung được xác định trong phần 2 của từng trường học.

(8) Về tên gọi của thời gian học tập tổng hợp ở từng trường học thì tùy theo trường mà xác định sao cho thích hợp.

(9) Về nội dung được chỉ ra trong phần 2 của chương 3 “Đạo đức” thì  dựa trên  phần 1 và 2 của chương 1 “Tổng quy” và mục tiêu của giáo dục đạo đức được chỉ ra ở phần 1 “Đạo đức” của chương 3, vừa cân nhắc đến mối liên quan với thời gian đạo đức vừa tiến hành chỉ đạo thích hợp tương ứng với đặc trưng của thời gian học tập tổng hợp.

2. Về sử dụng nội dung của phần 2, cần phải chú ý các điểm sau:

(1) Dựa trên mục tiêu và nội dung được xác định ở từng trường của phần 2, giáo viên tiến hành chỉ đạo thích hợp tương ứng với tình hình học tập của học sinh.

(2) Trong quá trình giải quyết vấn đề hay hoạt động tìm kiếm, cần tiến hành các hoạt động hợp tác với người khác để giải quyết vấn đề, tiến hành hoạt động học tập như phân tích bằng ngôn ngữ và trình bày…

(3) Cần tích cực đưa vào trải nghiệm thiên nhiên, trải nghiệm xã hội như hoạt động trải nghiệm nơi làm việc, hoạt động tình nguyện, hoạt động trải nghiệm chế tạo đồ vật, hoạt động sản xuất, hoạt động học tập như quan sát-thí nghiệm, tham quan học tập-điều tra, phát biểu-thảo luận…

(4) Về hoạt động trải nghiệm: dựa trên cơ sở mục tiêu của phần 1 và mục tiêu, nội dung ở phần 2 của từng trường học, cần đảm bảo cho hoạt động này có vị trí thích hợp trong quá trình giải quyết vấn đề và học tập tìm kiếm.

(5) Tiến hành một cách công phu các hình thái học tập đa dạng như  học tập theo nhóm, học tập theo tập thể gồm các lứa tuổi khác nhau, các thể chế chỉ đạo như vừa tiếp nhận sự hợp tác của người dân ở địa phương vừa có sự phối hợp chặt chẽ của toàn thể giáo viên.

(6) Sử dụng thư viện trường, liên kết với các trường học khác, liên kết với các cơ sở giáo dục xã hội như Kominkan (tòa nhà là nơi sinh hoạt văn hóa, xã hội chung của dân địa phương-ND), thư viện, bảo tàng và các loại đoàn thể  liên quan tới giáo dục xã hội, tiến hành một cách công phu việc sử dụng các giáo tài địa phương, sử dụng tích cực môi trường học tập.

(7) Khi tiến hành học tập liên quan đến nghề nghiệp hoặc tương lai của bản thân, thông qua việc tiến hành giải quyết vấn đề và hoạt động tìm kiếm, cần tiến hành các hoạt động học tập như lý giải bản thân, suy ngẫm về cách sống trong tương lai.

Nguyễn Quốc Vương dịch từ tiếng Nhật