SỰ RA ĐỜI CỦA “XÃ HỘI HIỆN ĐẠI” (GENDAISHAKAI)

  1. Bối cảnh ra đời

Hoàn cảnh trực tiếp dẫn đến sự ra đời của “Xã hội hiện đại” là bản báo cáo của Hội đồng thẩm định khóa trình giáo dục tháng 12 năm 1976 (năm Showa thứ 51). Bản báo cáo nêu rõ “Chú ý tăng cường trường trung học với tư cách là cơ quan giáo dục giáo dục đại bộ phận thanh thiếu niên, đưa ra khóa trình giáo dục thích hợp đồng thời đảm bảo giáo dục nhất quán từ tiểu học, trung học cơ sở đến trung học phổ thông”. Tiếp nhận điều này, bộ giáo dục chủ trương “thiết lập môn Xã hội nhất quán từ tiểu học, trung học cơ sở đển trung học phổ thông, suy nghĩ về vị trí và vai trò của môn Xã hội trong trường trung học, làm cho việc giáo dục phẩm chất công dân và nhận thức xã hội trong trường học trở nên có hiệu quả hơn”, “cùng với việc mở rộng học tập môn Xã hội đến cấp trung học cơ sở, cần đưa nó trở thành cơ sở của môn tự chọn trong trường trung học phổ thông”. Kết quả là môn “Xã hội hiện đại” đã được thiết lập ở năm thứ nhất trung học phổ thông. Thêm nữa, nó cũng đóng vai trò trong việc đảm nhận đối ứng với sự biến đổi của tình hình trẻ em đương thời trong bối cảnh môi trường, tài nguyên được quốc tế hóa.

Mặt khác, nếu suy nghĩ về lịch sử của chương trình trong 30 năm sau chiến tranh thì đây cũng không phải là sự bất ngờ. Có thể thấy rằng sự biến đổi liên quan đến môn Xã hội từ “Xã hội tổng quát”, “Vấn đề thời sự” (bản năm 1947, 1951) đến “Xã hội”, “Kinh tế-chính trị”, “Luân lý-Xã hội” (bản năm 1970, 1977) đã không được nghiên cứu đầy đủ nhưng có thể nói đây cũng là thời kỳ dò dẫm tìm kiếm môn Xã hội dựa trên nguyên lý thống nhất tính tổng hợp và nhận thức xã hội. Trong môn Xã hội, nếu tư duy về giáo dục thanh thiếu niên, việc đảm bảo tính tổng hợp tính nhất quán là kết luận mang tính lô gic và sự ra đời của Xã hội hiện đại là yêu cầu của giáo dục dân chủ thời hậu chiến.

  1. Ý nghĩa của “Xã hội hiện đại”

Xã hội hiện đại được thành lập với cơ sở là việc “gắn bó vào những vấn đề của bản thân học sinh… vừa coi trọng những trải nghiệm mà học sinh đã có từ trước đến nay…… làm cho học sinh lý giải các vấn đề cơ bản của xã hội hiện đại” đã lấy nguyên lý là việc coi trọng “cách học, cách suy nghĩ, cách nhìn nhận một cách tổng hợp, đa chiều,” và tuyển chọn một cách chủ thể nội dung học tập “không phải là việc làm cho học sinh lý giải tri thức một cách có hệ thống mà là phát triển từ đời sống cụ thể và làm cho học sinh suy nghĩ rộng hơn với tư cách là các vấn đề cơ bản” (“Giải thích về Bản hướng dẫn giảng dạy Trung học phổ thông môn Xã hội, 1989). Vì vậy với các lý do như không có chuyên gia giáo khoa, không cho hệ thống tri thức nên chỉ đạo khó khăn, tốn thời gian học tập, không có ích cho việc thi cử và mối nghi ngờ cho rằng nó là sản phẩm của hành chính quản lý thống chế của Bộ giáo dục nên sau khi nó ra đời đã không nhận được sự ủng hộ và đánh giá cao rộng rãi.

Tuy nhiên nhìn vào hiện tại thì thấy trong bối cảnh thời đại biến đổi, các môn học thuộc hệ môn Xã hội môn nào cũng tìm kiếm nội dung và phương pháp học tập giải quyết vấn đề coi trọng cách học mang tính chủ thể, nói cách khác là nó nằm trong tình huống “Xã hội hiện đại” hóa, ở đây sự trải nghiệm của “Xã hội hiện đại” 20 năm đã dẫn tới sự tồn tại của môn Xã hội ở Nhật Bản. Tuy nhiên trong việc thiết lập môn học thì giữa những người học và giáo viên hiện trường có sự sai lệch nhất định và còn để lại nhiều vấn đề cần phải giải quyết.

  1. “Xã hội hiện đại” chuyển tải gì đến học sinh.

Trước sự đa dạng hóa của học sinh trung học phổ thông đương thời, môn học mới chủ trương chuyển tải hai nội dung lớn: (1) Các vấn đề cơ bản của Xã hội hiện đại, (2) Cách sống của con người và xã hội hiện đại. Nội dung thứ nhất có liên quan đến “nhận thức xã hội hiện đại” về các vấn đề cụ thể trong xã hội Nhật Bản đang biến chuyển với các trào lưu đại chúng hóa-quản lý hóa-quốc tế hóa, các vấn đề đòi hỏi phải được giải quyết như ô nhiễm, tài nguyên-năng lượng, dân chủ hóa chính trị, thị trường hóa kinh tế…. Nội dung thứ hai có liên quan đến “cách sống mang tính chủ thể của bản thân” và nhắm tới giá trị cộng đồng xã hội như văn hóa đời sống, tâm lý và luân lý thời thanh niên, luân lý xã hội cơ bản. Ý tưởng này ở điểm “cân nhắc tới phạm vi” của đối tượng nhận thức và sự cân nhắc tới thực tế thì có mặt chưa đầy đủ nhưng nhìn từ thời điểm hiện tại thì đó là sự đối ứng phù hợp.

Về chỉ đạo và phương pháp học tập có thể thấy ở Xã hội hiện đại phương pháp học tập phong phú, cách học, cách tư duy, cách lý giải có ý nghĩa cơ bản đáp ứng mối quan tâm, hứng thú của học sinh. Những ý tưởng này đã được tiếp tục kế thừa về sau.

  1. Từ “ Xã hội hiện đại” đến Học tập tổng hợp.

Việc đánh giá có tính lịch sử về “Xã hội hiện đại” có thể xem xét ở hai mặt là trước và sau khi nó ra đời. Ở đây sẽ chỉ ra một vài điều về bước đi của nó trong 20 năm sau khi ra đời. Trong vòng 20 năm này Xã hội Nhật Bản bao gồm cả giáo dục, kinh tế, chính trị đã biến đổi mạnh mẽ, theo phương châm của Hội đồng thẩm định giáo dục lâm thời, sự tự do hóa giáo dục, tư nhân hóa giáo dục đã diễn ra mạnh mẽ ngoài sức tưởng tượng. Và những việc vượt ra ngoài dự tưởng của Xã hội hiện đại đã tiếp tục tiến triển làm cho việc dảm bảo thời gian cho việc giáo dục nhận thức xã hội và cách sống gặp khó khăn. Trong bối cảnh đó Học tập tổng hợp đã ra đời.

Nguyễn Quốc Vương dịch từ Từ điển giáo dục môn Xã hội (gyosei, 2000).

 


Cũ hơn Mới hơn