Social Studies


1. Định nghĩa


Social Studies là môn giáo khoa về Xã hội ở Hợp chúng quốc Hoa Kì. Mục tiêu của nó là thông qua hiểu biết về xã hội, giáo dục cho học sinh phẩm chất với tư cách là thành viên của xã hội dân chủ hay nói cách khác là phẩm chất công dân. Ở thời kì đầu nó được dịch đúng như câu chữ là “môn Nghiên cứu Xã hội” về sau được dịch thành môn Xã hội. Ở nước ta sau chiến tranh Nghiên cứu xã hội đã trở thành mô hình để thiết lập một môn học mới là môn Xã hội. Nó không đơn thuần là môn giáo khoa có cái tên tổng hợp gồm các môn xã hội như Địa lý, Lịch sử, Công dân mà nó là môn giáo khoa tổng hợp các môn đó và là môn có nguyên lý giáo dục khác biệt.

2. Từ môn Lịch sử-môn Công dân tới môn Xã hội.

Không phải ngay từ đầu đã có “môn Xã hội”. Ở Mĩ cho đến cuối thế kỉ XIX vẫn là xã hội nông nghiệp, bị chia cắt với cơ sở là các đại gia đình và đời sống xã hội đơn giản vì vậy phẩm chất công dân được nuôi dưỡng trong cuộc sống.

Thứ mà giáo dục các môn giáo khoa của trường học đảm nhận là giáo dục quốc dân tính thứ không thể hình thành một cách tự nhiên. Môn Lịch sử có nội dung là lịch sử châu Âu, lịch sử Hợp chúng quốc Hoa Kì, lấy lịch sử quốc gia làm trung tâm với nội dung là chính trị-quân sự. Trong môn Công dân sẽ giảng dạy Hiến pháp Liên bang. Địa lý là một môn giáo khoa có nội dung là địa lý tự nhiên. Vào thời kì chuyển đổi thế kỉ, biên giới chia cắt mất đi, xã hội di động sang xã hội công nghiệp, trong bối cảnh gia đình ở các đô thị lớn chuyển thành gia đình hạt nhân và biến đổi, phát triển về cấu tạo, xã hội trở nên phức tạp cao độ nhưng trái lại năng lực giáo dục lại suy thoái. Thêm nữa làn sóng di dân đến từ các nước chậm tiến về dân chủ như Đông Âu, Nam Âu lại gia tăng và trường học trở thành nơi không thể không giáo dục phẩm chất công dân. Do đó, Hiệp hội giáo dục toàn nước Mĩ đã tổ chức ra Ủy ban cải cách giáo dục trung học, đưa ra khuyến cáo về chế độ trường học mang tính dân chủ 6.3.3 thống hợp giáo dục elite và giáo dục đại chúng và đề xướng giáo dục phẩm chất công dân như là một mục tiêu trung tâm của giáo dục trường học. Và với tư cách là môn giáo khoa đảm nhận công việc đó “môn Xã hội” đã được thiết lập mới hoàn toàn thay cho các môn Lịch sử-Công dân. “Môn Xã hội” được ra đời mang tính hệ thống trong bản Thông cáo của Ủy ban môn Xã hội của Ủy ban cải cách giáo dục trung học năm 1916.

3. Bản chất-mục tiêu

Thông cáo của ủy ban đã trình bày về mục tiêu của “Môn Xã hội” như sau. “Môn xã hội của Hợp chúng quốc cần có mục tiêu thống nhất một cách có ý thức là giáo dục nên những phẩm chất công dân tốt đẹp”. “Môn xã hội phải làm cho học sinh lý giải bản chất của xã hội và các nguyên tắc của đời sống xã hội, giáo dục tinh thần trách nhiệm với tư cách là thành viên của nhóm xã hội, phát triển ý chí tham gia vào việc làm tăng tiến phúc lợi xã hội”. Tóm lại, phẩm chất công dân là: ① Lý giải đời sống xã hội, ② Tinh thần (cảm giác trách nhiệm) với tư cách là thành viên, ③ ý chí tham gia làm tăng phúc lợi của xã hội. Việc giáo dục, phát triển chúng là mục tiêu của môn Xã hội. Trong số đó mục tiêu thái độ ②③ là mục tiêu chung của giáo dục, mục tiêu cao hơn và cố hữu của môn Xã hội là mục tiêu về sự hiểu biết (lý giải) ①. Bên cạnh đó về giáo dục quốc dân tính mục tiêu đặc trưng của môn Xã hội cũng được đưa ra: “trong phẩm chất công dân tốt đẹp có bao gồm lòng trung thành và cảm giác nghĩa vụ đối với thành phố, bang của bản thân và đối với quốc gia”.

4. Nguyên lý chỉ đạo học tập.

Để đạt được mục tiêu của môn Xã hội, Ủy ban đã đưa ra nguyên lý chỉ đạo học tập: “không phải là giảng dạy bản thân khoa học xã hội mà là làm cho học sinh nghiên cứu các vấn đề hiện thực, các điểm tranh luận, tình hình, tình huống xảy ra trong đời sống chân thật hàng ngày ở các phương diện mang tính xã hội học, chính trị học, kinh tế học”. Nội dung học tập được tổ chức thành các chủ đề hoặc vấn đề và đòi hỏi phải “gắn bó trực tiếp với hứng thú của học sinh” và “ được tuyển chọn sao cho khi tham chiếu có ý nghĩa xã hội nói chung”. Đó là việc đưa ra đề án học tập ở đó đưa ra các vấn đề xã hội hiện tại chứa đựng hứng thú của học sinh và có ý nghĩa phổ quát, sử dụng các khoa học xã hội, tiến hành phân tích, nghiên cứu.

5. Chương trình (Curriculumn)

Cho dù được tạo thành bằng nguyên lý như trên, ở Hợp chúng quốc nơi giáo dục được đảm bảo, chương trình môn Xã hội rất đa dạng. Nếu như nhìn vào hình thái của các chương trình này thì có các kiểu là: kiểu dạy song song địa lý-lịch sử-công dân theo năm học hoặc là kiểu phân hóa theo thứ tự năm, kiểu tổng hợp (dung hợp, tích hợp) và kiểu hỗn hợp các kiểu trên. Từ khi thành lập cho đến ngày nay, sự cấu thành nội dung chung nhất là: ở cấp tiểu học chương trình lấy mô hình tổng hợp mở rộng dần kiểu đường tròn đồng tâm từ cộng đồng gia đình-gia tộc, trường học đến hàng xóm, khu phố, thành phố, hợp chủng quốc và so sánh các địa phương; ở THCS là văn hóa thế giới, lịch sử Hợp chúng quốc, công dân; ở THPT là các vấn đề như lịch sử thế giới, lịch sử Hợp chúng quốc, dân chủ-tức là mô hình phân hóa. Tóm lại, nếu như coi trọng mục tiêu thái độ, giáo dục phẩm chất công dân thì mô hình tổng hợp sẽ được lựa chọn. Vào khoảng năm 1940 khi môn Xã hội được cải cách thoát khỏi chủ nghĩa đời sống, nó được thống hợp cùng với Khoa học và Khoa học gia đình và chương trình trở thành Core-curriculumn. Nếu như coi trọng mục tiêu lý giải (sự hiểu biết-tri thức)-hiểu biết xã hội thì mô hình phân hóa sẽ được lựa chọn. Vào thập niên 60 khi nội dung giáo dục được hiện đại hóa, khoa học hóa các môn khoa học xã hội bao gồm Địa lý học, Lịch sử học đã được cấu trúc lại.

Lịch sử thế giới, Lịch sử Hợp chúng quốc, Công dân và các môn nằm trong môn Lịch sử, Công dân cho dù môn học và tên gọi có giống nhau đi nữa thì nguyên lý và phương pháp cũng khác nhau căn bản. Đó là do để phục vụ việc lý giải xã hội hiện đại, nghiên cứu xã hội mà nó là lịch sử, công dân, và từ quan điểm này mà nội dung được biên soạn. Trong Địa lý đó là nguyên lý dựa vào sự biết được quan hệ quy định tương hỗ giữa chỗ này và chỗ khác, sự đối thoại giữa chỗ này và chỗ khác; trong lịch sử dựa vào sự hiểu biết về mối quan hệ giữa khởi nguyên và quá trình, sự đối thoại giữa hiện tại và quá khứ và việc hiểu biết về xã hội hiện đại. Nội dung cũng được biên soạn theo vấn đề của xã hội hiện đại. Vì vậy phương pháp học tập được sử dụng là lấy nội dung đó sử dụng các khái niệm khoa học xã hội tiến hành phân tích. Công dân trở thành nghiên cứu khoa học về xã hội và Lịch sử, Địa lý trở thành nghiên cứu khoa học về xã hội một cách gián tiếp.

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000)


Cũ hơn Mới hơn