Môn Xã hội và giáo dục địa lý


  1. Giáo dc đa lý trước Chiến tranh thế gii th hai.

 

 Giáo dc đa lý được din ra trên toàn quc bt đu t năm 1872 (năm Minh Tr th 5) khi Hc chế được công b. Trong giáo dc đa lý thi kì Minh Tr, phương pháp giáo dc theo hình thc hi-đáp được s dng nhiu và người ta ch ra rng đa lý đã tr thành môn giáo khoa ghi nh và mang tính cht truyn thng. Tuy nhiên, đi vi môn đa lý ly trung tâm là ghi nh đó thì  t na sau nhng năm 1870 tr đi nó đã b phê phán. Vào thi Minh Tr, phương pháp ging dy da trên trc quan sinh đng vt tht bng quan sát và thí nghim ca hc sinh theo lý thuyết ca Pestalozi được đ xướng và  t thi Taisho đến đu thi Showa  đã bt đu din ra s dò dm chuyn t kiu dy hc nhi nhét tri thc vi s ch đo ca giáo viên sang giáo dc đa lý kiu điu tra thông tin vi vai trò ch th ca hc sinh. Và như vy, trong giáo dc đa lý, t trước Chiến tranh thế gii th hai  các gi hc theo kiu hc sinh là ch th coi trng hot đng điu tra đã được tìm kiếm.

 

  1. Giáo dc đa lý thi đim môn Xã hi ra đi.

 

 

 

Sau Chiến tranh thế gii th hai, giáo dc đa lý được tiến hành trong môn Xã hi tng hp da trên hc tp gii quyết vn đề ở trường tiu hc và THCS. Tuy nhiên v  mi quan h gia môn Xã hi và giáo dc đa lý vào thi đim môn Xã hi ra đ trường Trung hc ph thông hin có 3 quan đim khác nhau.

 

Quan đim th nht cho rng lúc đó do tn ti “đa lý nhân văn” vi tư cách là môn hc t chn nên môn Xã hi trường THPT phân hóa và không th nói đó là môn Xã hi. Quan đim  này tp trung vào chế đ và chương trình đng thi cho rng môn Xã hi là s dung hp ca Đa lý-Lch s-Công dân.

 

Quan đim th hai cho rng “Đa lý nhân văn” ca Trường THPT là th được cu to t các tangen (ch đ) đm bo các nguyên tc ca môn Xã hi kiu kinh nghim ch nghĩa da trên phương pháp lun ca môn Xã hi. Trong ý kiến này, phương pháp lun ca ni dung hc tp được coi trng, “Đa lý nhân văn” không ph thuc theo s h thng hóa thành qu khoa hc mà là ni dung hc tp coi trng phương pháp lun ca môn Xã hi và được coi như là môn Xã hi. Vic coi trng s điu tra và tiến hành các hot đng tìm kiếm thông tin ca hc sinh trong giáo dc đa lý là mt khuynh hướng có t trước Chiến tranh thế gii th hai và sau chiến tranh thì nó không ch dng li cp tiu hc, THCS mà phương pháp đó còn thm thu vào tn cp THPT.

 

Quan đim th ba coi nó là s kết hp gia lun đim coi môn này là môn kết hp đa lý truyn thng, lch s, công dân theo kiu môn Xã hi phân hóa và lun đim môn Xã hi tng hp chu nh hưởng ca Mĩ.

 

Mc dù có các cách hiu khác nhau do quan đim khác nhau nhưng giáo dc đa lý cp THPT đã được bt đu vi đc đim v mt hình thc là môn xã hi kiu phân hóa, và v mt ni dung là môn đa lý kiu môn Xã hi phn ánh ch nghĩa kinh nghim. Tuy nhiên, khong cách gia giáo dc đa lý kiu môn Xã hi và giáo dc đa lý truyn thng rt ln nên đã làm cho hin trường giáo dc ri lon. V sau, giáo dc đa lý trường THCS và THPT  xét v mt hình thc có xu hướng nghiêng v mô hình phân hóa ca môn Xã hi.

 

  1. Giáo dc đa lý kiu môn Xã hi (nghiên cu xã hi) và giáo dc đa lý kiu môn Đa lý.

 

Giáo dc đa lý có th được phân chia làm hai. Giáo dc đa lý kiu nghiên cu xã hi và giáo dc đa lý kiu môn Đa lý. Giáo dc đa lý kiu nghiên cu xã hi còn có th được phân nh ra thành: ch nghĩa gii quyết vn đ, ch nghĩa lý gii, ch nghĩa nhn thc (môn đa lý xã hi theo ch nghĩa Mark), ch nghĩa thuyết minh (đa lý kiu khoa hc xã hi). đây, ta s bàn ti giáo dc đa lý kiu nghiên cu xã hi và giáo dc đa lý kiu môn đa lý phm vi rng. Hai kiu giáo dc đa lý này có các đim khác bit sau. Giáo dc đa lý kiu nghiên cu xã hi nhm đến giáo dc hc sinh hiu biết v xã hi hòa bình, dân ch, và nhng thái đ, năng lc-tc là phm cht công dân cn có vi tư cách là  người xây dng xã hi đó thông qua s dng ni dung và phương pháp đa lý. Trái li giáo dc đa lý kiu môn Đa lý li nhm đến mc đích trung tâm là giúp đ hc sinh có được hình nh thế gii phong phú được xây dng t các tri nghim v đa đim.

 

Ý kiến phê phán giáo dc đa lý kiu nghiên cu xã hi cho rng triết lý ca nó thì cao nhưng s ch đo như phương pháp c th thì b coi nh, và d bị ảnh hưởng bi tư tưởng. Ý kiến phê phán giáo dc đa lý kiu môn Đa lý thì  cho rng nó d rơi vào giáo dc thiên v tri thc vi s nhi nhét ca giáo viên do giáo viên làm ch đo và chng qua ch là s cóp nht ca đa lý hc. Tuy nhiên nếu nhìn vào s cng hiến ca hai th trên, thì thy giáo dc đa lý có đóng góp vào vic hình thành con người, và có đim chung phương din giáo dc và v s phê phán có th thy vn còn có nhiu đim còn thiếu trong s hiu biết ln nhau. Đim khác bit ln gia giáo dc đa lý kiu nghiên cu xã hi và giáo dc đa lý kiu khoa hc đa lý là nm s khác bit trong hình nh con người cn hình thành và nó biu ra bên ngoài s khác bit ca ni dung và phương pháp giáo dc. Tóm li, giáo dc đa lý kiu nghiên cu xã hi, nhn mnh hình thành con người vi tư cách là người xây dng nên “xã hi hòa bình, dân ch” còn giáo dc đa lý kiu môn đa lý thì nhn mnh hình thành con người có “thế gii quan nhiu tng bc”. Tuy nhiên khái nim hình thành con người ca c hai không phi là  là th không th hòa nhp. Giáo dc đa lý vi tư cách là môn đm nhn hình thành con người liu có th tác đng đến đâu ti giá tr quan, thái đ và hành đng là vn đ đt ra. Nói cách khác, đó là vn đ nm mi quan h cân bng gia triết lý và kĩ năng.

 

  1. Mi quan h gia giáo dc đa lý và môn Xã hi t gi v sau.

 

 

 

Trong bi cnh tái cơ cu các môn giáo khoa, môn tng hp ra đi ý nghĩa tn ti  ca giáo dc đa lý vi mong mun có được hin tượng không gian mt cách tng hp hin đang đt ra. nước ta “năng lc sng” được nhn mnh và trong giáo dc thì không phi là tri thc mà là năng lc phán đoán hp lý, quyết đnh ý chí, hành đng sinh ra t vic s dng các tri thc đó là nhng th đang được đòi hi. Giáo dc đa lý cũng phi tr li cho câu hi đó. Và đó là đòi hi chung cho dù là giáo dc đa lý kiu nghiên cu xã hi hay giáo dc đa lý kiu khoa hc đa lý. Đ làm được điu đó thì cn phi nghiên cu tho lun ch ra hình nh con người nào cn xây dng, kĩ năng đa lý nào cn phi giáo dc. T gi v sau, đ tính hu dng ca giáo dc đa lý được công nhn, cn phi nhn mnh thêm na s phê phán hp lý và ý chí quyết đnh trong giáo dc đa lý.

 

Nguyn Quc Vương dch, “T đin giáo dc môn Xã hi” (Gyosei, 2000)


Cũ hơn Mới hơn