MÔI TRƯỜNG VÀ GIÁO DỤC

Đnh nghĩa môi trường

 

Môi trường-t ng mà hin nay chúng ta dùng khp nơi vn là t trước đó chưa h có. Ban đu th tiến hành các ch đ nghiên cu ch yếu v môi trường xung quanh con người là đa lý hc. Saito trong tác phm “Môi trường và sinh thái” đã đnh nghĩa môi trường như sau: “Môi trường trong tiếng Đc là Umwelt, tiếng Pháp là Milieu, tiếng Anh là Environment. Mumwelt là thế gii xung quanh bn thân, Environment là bu không khí xung quanh, Milieu là không gian vt cht đi qua vt cht (ch th) vn đng. Thêm na, môi trường có 3 loi là (1) môi trường vt cht, (2) môi trường sinh vt, (3) môi trường xã hi. Ba loi môi trường này hp li s to ra loi th tư là môi trường đa lý. Vì vy môi trường đa lý là cách nhìn tng hp v môi trường xung quanh con người”.

 

Môi trường t nhiên và môi trường xã hi

 

Trong đa lý hc người ta phân môi trường ra thành môi trường t nhiên và môi trường xã hi. Trong môi trường t nhiên có các vt cht t nhiên tác đng ti cuc sng con người như: v trí, đa hình, khí hu, th nhưỡng, thc vt, ngun nước. Trái li môi trường xã hi bao gm mt đ dân s, lc lượng lao đng, tư bn, giao thông, văn hóa, chính tr, kinh tế, t chc xã hi. Các yếu t cu thành nên môi trường t nhiên và môi trường xã hi này không tn ti cá bit mà tn ti trong mi quan h hu cơ vi nhau. Ví d như trong môi trường t nhiên, vùng xung quanh vĩ đ 20-300  được che ph bi rng Á nhit đi sut năm và có lượng mưa nh. Vì vy thc vt hu như không thy ging như sa mc. Sa mc do lượng mưa nh nên hu như không nhìn thy nước trên mt đt. Đt rt giàu Alkari vì vy đôi khi có mưa ln s làm cho các loi mui dưới đt tp trung lên trên b mt. Bên trên là môi trường sa mc và ta có th thy v trí, khí hu, thc vt, lượng mưa, th nhưỡng có mi quan h mt thiết vi nhau như thế nào.

 

Mt khác, môi trường xã hi cũng có các yếu t cu thành gn bó cht ch vi nhau khu vc nht đnh. Thêm na, cũng có th coi s kết hp gia môi trường t nhiên và môi trường xã hi to nên mt loi môi trường mi là môi trường đa lý.

 

S hoàng kim ca giáo dc môi trường.

 

Hc tp liên quan ti môi trường ban đu được tiến hành trong lĩnh vc sinh vt và đa lý. Theo đó, s tn ti ca sinh vt chu tác đng mnh m ca môi trường bên ngoài và đa lý hc cho rng s khác nhau gia cuc sng con người theo khu vc là do nh hưởng ca môi trường khác bit. Tuy nhiên, gn đâyhc tp v môi trương tc là giáo dc môi trường  rt phát trin Nht Bn cũng như là nước ngoài. Trong “thi gian hc tp tng hp” được thiết lp mi trong Hướng dn hc tp được thc hin t năm 2002 cũng có các ch đ hc tp ch yếu là môi trường. B giáo dc trong các tài liu ch đo giáo dc môi trường cp trung hc cơ s và trung hc ph thông (1991), trường tiu hc (1999) đã ch ra phương châm giáo dc môi trường trong giáo dc trường hc. đó giáo dc môi trường  được đ cp là nhm làm cho hc sinh “có mi quan tâm, tri thc v môi trường, trên cơ s hiu biết và nhn thc tng hp v hot đng con người và môi trường mà làm cho hc sinh có các kĩ năng, năng lc tư duy, năng lc phê phán có th phc v bo v môi trường, có thai đ và hành đng có trách nhim tham gia mt cách ch đng vào hot đng to ra môi trường tt đp hơn.

 

Tình hình thực tế của giáo dục môi trường

Ở các môn Xã hội và  Khoa học, những môn học có vai trò quan trọng trong giáo dục môi trường thì giáo dục môi trường được thực thi như thế  nào? Biểu đồ bên phải thể hiện câu trả lời của sinh viên khoa giáo dục đại học Kakogawa đã tiếp nhận giáo dục môi trường như thế nào từ cấp tiểu học cho đến trung học phổ thông. Theo biểu đồ này, sự khác nhau trong nội dung giáo dục môi trường ở môn Xã hội và Khoa học mặc dù được công nhận nhưng điều đáng chú ý là việc đưa ra các nội dung về sự cộng sinh giữa môi trường tự nhiên và con người rất ít ỏi. Đặc biệt trong giáo dục môn Xã hội khuynh hướng này rất rõ.

Vai trò của giáo dục địa lý trong học tập về môi trường

Giáo dục địa lý có mục đích chủ yếu là làm rõ ở phạm vi khu vực mối quan hệ giữa môi trường tự nhiên và cuộc sống con người đồng thời nó cũng coi trọng việc tiếp cận khu vực (địa phương) một cách tổng hợp. Ở hình thức học tập thì hình thức học tập dã ngoại được coi trọng. Học tập dã ngoại có thể quan sát các yếu tố tạo nên môi trường tự nhiên có mối quan hệ như thế nào và có thể lý giải một cách dễ dàng mối quan hệ giữa cuộc sống của con người và môi trường tự nhiên. Giống như ta thấy trong tài liệu chỉ đạo giáo dục môi trường của Bộ giáo dục,  nếu như mục tiêu của giáo dục môi trường đạt được thông qua việc “lý giải và nhận thức một cách tổng hợp về mối quan hệ giữa cuộc sống con người và môi trường” thì  có thể nói trên cơ sở bổ sung phần còn thiếu sót nhất của giáo dục môi trường hiện đại, vai trò của học tập môi trường trong giáo dục địa lý có vai trò rất quan trọng.

 Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000)