Kato Komei và “Con chó ở Kazori và  con voi của Inba”



 


(“Giờ học lịch sử Nhật Bản  bằng tư duy phê phán” tập 1, 2, Chirekisha, 1991)

Giờ học giải thích thông sử bằng bài giảng không chỉ biến học sinh thành khách thể thụ động tiếp nhận nội dung bài giảng mà còn có nhược điểm là học sinh không thể trở thành chủ thể của nhận thức lịch sử. Kato đã đứng trên nhận thức như vậy từ đó  đã đề xướng và tiến hành thực tiễn giờ học lịch sử Nhật Bản bằng tư duy phê phán  theo các bước: (1) đề xướng câu hỏi thông qua “vật” cụ thể đối với học sinh; (2) Học sinh giải mã “bí ẩn”, suy luận; (3) làm sâu sắc tư duy của học sinh thông qua thảo luận. Mục tiêu của ông là làm dao động các tri thức của học sinh bằng việc đưa ra các nghi vấn gần gũi, cụ thể  và huấn luyện, làm sâu sắc thêm tư duy của từng học sinh thông qua thảo luận tập thể. Thực tiễn giờ học này được ông công bố trong hai cuốn sách có tựa đề “Giờ học lịch sử Nhật Bản bằng tư duy phê phán” (tập 1 và 2), (Chirekisha, 1991).

Do hạn chế về dung lượng, ở đây chỉ đưa ra giờ học về “chú chó ở Kazori”. Kato, ở đầu giờ học đã cho học sinh xem bức ảnh chụp “bộ xương chó” được khai quật ở ụ vỏ sò Kazori thuộc tỉnh Chiba, sau đó đưa ra vấn đề “tại sao chỉ có xương chó là còn nguyên” và cho học sinh suy luận. Học sinh đưa ra các giả thuyết như “chó săn”, “chó thần”, “chó nuôi”, “chó giữ nhà”. Tiếp theo các nhóm tổ chức theo từng giả thuyết đã tiến hành thảo luận, công bố kết quả và tranh luận lẫn nhau, cuối cùng là kết quả bỏ phiếu thể hiện quyết định của học sinh. Sau đó, Kato thông qua “báo” mà chuyển tải đến học sinh sự đánh giá và kết quả nghiên cứu của các nhà khảo cổ. Thực tiễn giờ học này đã xuất phát từ các “vật” gần gũi với đời sống từ đó nhắm tới mục tiêu làm sâu sắc năng lực tư duy lịch sử của học sinh thông qua tập thể.

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000)