Học tập vùng văn hóa


Học tập vùng văn hóa

Sự du nhập khái niệm vùng văn hóa trong học tập lịch sử thế giới

Năm 1947 trong khi  môn học tự chọn được đưa vào trường trung học phổ thông “Lịch sử Nhật Bản”  thì hai môn “Lịch sử phương Đông” và “Lịch sử phương Tây” đã hợp lại tạo thành “Lịch sử thế giới”. Tuy nhiên, “lịch sử phương Tây” vốn dựa trên học thuyết về các giai cấp và “lịch sử phương Đông” dựa trên quan điểm lịch sử của đế quốc Trung Hoa cho nên trong nguyên lý cấu tạo có sự khác biệt lớn vì vậy việc xây dựng nên cơ cấu “Lịch sử thế giới” gặp khó khăn. Trong hoàn cảnh đó, thì thứ phát huy vai trò to lớn với tư cách là khái niệm học tập chuyển đổi “Lịch sử thế giới” thành môn học về bước đi của toàn thể nhân loại là “vùng văn hóa” .

 

Khái niệm “vùng văn hóa” , trong bản Hướng dẫn học tập năm 1958 đã được đưa vào với tư cách là phương pháp học tập nhằm điều chỉnh nội dung học tập có xu hướng trở nên phức tạp khi tiếp cận lịch sử của một nước và từ bản Hướng dẫn học tập năm 1968 trở đi nó được đưa ra với tư cách là khái niệm cấu thành nội dung “lịch sử tiền cận đại” và đã đóng vai trò lớn trong hình thành hình ảnh lịch sử thế giới. Bằng việc du nhập khái niệm này thế giới bao gồm các khu vực có chung đặc trưng địa lý, xã hội, văn hóa với tư cách là “vùng văn hóa” đã ra đời và lịch sử Trung Quốc, lịch sử châu Âu đã được tương đối hóa và lịch sử Tây Á, Nam Á cũng có khả năng được coi là  nội dung học tập.

Học tập vùng văn hóa ban đầu được tiếp cận như là học tập khái quát về “quốc gia” và “dân tộc” nhưng sau đó  nó được coi như là sự nắm bắt thống nhất với tư cách là “thế giới khu vực” với cơ cấu nhất định. Dựa trên cái trục chế độ phong kiến Đông Á, chế độ caste ở Nam Á, chế độ Unma ở Tây Á (cộng đồng Hồi giáo) mà sự biến đổi của “thế giới khu vực” mang tính tổng thể đã trở thành đối tượng học tập và cả đặc điểm chung về văn hóa, xã hội đã được coi trọng.

Trong văn bản “Giải thích Hướng dẫn học tập-phần về địa lý, lịch sử” (bản năm 1989) đã lần đầu tiên viết một cách rõ ràng về vùng văn hóa: “Vùng văn hóa là không gian có các yếu tố văn hóa chung được nuôi dưỡng bởi tính khu vực và tính lịch sử, là cái tên quy tụ có tính khu vực về các phương diện như ngôn ngữ, tôn giáo, tư tưởng, chính trị, kinh tế, mô thức đời sống”. Trong bản Hướng dẫn học tập năm 1999, “vùng văn hóa” đã đổi tên thành “thế giới khu vực” nhưng  khái niệm cơ cấu nội dung thì vẫn được tiếp tục.

Khái niệm vùng văn hóa sinh ra từ văn hóa nhân loại học.

Khái niệm “vùng văn hóa” (Kulturkreis) được xây dựng bởi Frobenius, L. học giả văn hóa nhân loại học người Đức vào năm 1898 và nó được mở rộng bởi các học giả khác như Gaebner,F., Schmidt,W. Nó có ý chỉ khu vực nào đó là nơi có sự phức hợp văn hóa (culture complex) được tạo nên từ xã hội, hệ thống kinh tế, tôn giáo, nghệ thuật với những điểm chung nhất định. Trường phái vùng văn hóa cho rằng trên trái đất có các địa điểm phát sinh văn hóa  và nó theo thời gian khuếch đại ra bên ngoài và tạo nên vùng văn hóa và sự kết hợp cùng tồn tại của các vùng văn hóa đó tạo nên văn hóa thế giới.

Thêm nữa, nhà văn hóa nhân loại học người Mĩ Wissler, C cho rằng các yếu tố văn hóa cố hữu từ nơi hiện hữu đậm đặc gọi là “trung tâm văn hóa” truyền ra xung quanh tạo nên vùng văn hóa (culture area). Đây là khái niệm giống với khái niệm đã trình bày ở trên.

Trong giáo dục lịch sử Nhật Bản thì có sự mập mờ của ngôn ngữ cho nên quy định về khái niệm “văn hóa” thứ tạo nên nền tảng của “vùng văn hóa” cũng không rõ ràng. Nó là khái niệm chỉ về “những gì con người tạo ra như ngôn ngữ, tôn giáo, thói quen sinh hoạt, hệ thống, công cụ” hay “hệ thống các giá trị tinh thần, vật chất”. Trong giáo dục lịch sử thế giới sự nắm bắt  lịch sử được triển khai thông qua cấu tạo: văn hóa-văn minh-vùng văn hóa-văn minh thế giới (hệ thống thế giới) và “văn hóa” được tiếp cận một cách bao quát, “văn hóa” được phức tạp hóa, mở rộng hóa do đô thị được gọi là “văn minh”, và “vùng văn hóa” được tạo ra từ nền tảng “văn minh”. Trong giáo dục môn Xã hội, “văn hóa” với tư cách là khái niệm bao quát, rất hữu dụng để lý giải tổng hợp xã hội vì vậy cần xác định ví trị của “vùng văn hóa”.

Tính hữu dụng của học tập vùng văn hóa

“vùng văn hóa” là khái niệm tổng hợp cả thời gian và không gian nên học tập vùng văn hóa là việc học về đặc điểm, nội dung, quá trình hình thành, sự biến đổi và tình hình hiện tại của phức hợp văn hóa chung ở một khu vực nhất định. Nó là việc học tập nhằm nắm vững sự biến đổi của xã hội theo trục thời gian trong sự mở rộng không gian. Nhà sử học  người Pháp Braudel, F. đã coi trọng phương pháp “Lịch sử địa lý” và lấy nền tảng là cấu tạo, điều kiện địa lý để nắm bắt lịch sử có tính cấu tạo từ ba lớp là thời gian địa lý,  thời gian xã hội và thời gian con người. Ông là người đã kế tục quan điểm coi trọng môi trường địa lý với tư cách là vũ đài của lịch sử, thừa  nhận tác dụng năng động có tính ý thức của con người trong cơ cấu địa lý của Vidal de la Blache và lần đầu tiên đưa ra tư duy về thời gian=không gian khi cho rằng sự mở rộng các sự kiện trong không gian chính là thời gian.

Trong học tập “vùng văn hóa”  phương pháp lịch sử địa lý của Braudel được đưa vào và việc tổng hợp nội dung  học tập lịch sử với nội dung học tập địa lý có thể làm được. Việc học tập như vậy sẽ kết nối học tập địa phương (khu vực) ở tiểu học và học tập lịch sử-địa lý ở cấp trung học cơ sở, có hiệu quả giáo dục cho học sinh năn lực tư duy tổng hợp và đa góc độ.

Thêm nữa, học tập vùng văn hóa là học tập mang tính chất lịch sử, địa lý về các đặc tính văn hóa chung thuộc về một vùng văn hóa nhất định, thông qua so sánh với các vùng văn hóa khác mà tạo ra cơ hội suy ngẫm về  giao lưu văn hóa. Ở điểm này học tập vùng văn hóa cũng có ích cho giáo dục đa văn hóa.

 

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000)