Học tập nhân vật

Quá trình học tập nhân vật

Phương pháp học tập lịch sử thông qua việc đưa ra nhân vật và thông qua nhân vật trong học tập lịch sử  được diễn ra rộng rãi trong giáo dục trường học ở Nhật Bản trước Chiến tranh thế giới thứ II. Do việc tiếp cận lịch sử dưới dạng câu chuyện về hoạt động của nhân vật với tư cách là nhân vật chính từ đó học một cách giáo huấn về lẽ sống của nhân vật là kiểu học tập lịch sử phổ biến cho nên không gọi đó là học tập nhân vật.

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai,do lịch sử được coi là môn khoa học thực chứng trong nhà trường nên nhân vật đã giảm đáng kể trong nội dung học tập lịch sử. Tuy nhiên từ bản Hướng dẫn học tập năm 1955, với lý dodaps ứng hứng thú, mối quan tâm của học sinh và làm học học sinh lý giải một cách cụ thể lịch sử mà ý nghĩa của nhân vật trong học tập lịch sử đã được nhìn nhận lại. Cách dùng nhân vật như vậy đã được tích cực hóa hơn trong bản năm 1968 và 1977. Tiếp đó đến bản năm 1989 đáng kinh ngạc là đã chỉ ra 42 nhân vật và yêu cầu làm cho học sinh hiểu biết về những nhân vật lịch sử này. Việc coi trọng các nhân vật này gợi ra liên tưởng đến việc học tập lịch sử lấy nhân vật làm trung tâm trước chiến tranh thế giới thứ hai vài vậy đã làm nảy sinh vấn đề về mối quan hệ giữa quan điểm học tập lịch sử kiểu phục cổ và học tập lịch sử kiểu nghiên cứu xã hội và làm diễn ra cuộc tranh luận. Trong bản Hướng dẫn học tập thì nêu rõ đây không phải là học tập nhân vật giống như trước chiến tranh, không phải là việc học tập có nội dung trung tâm là nhân vật mà nhân vật chỉ là một trong những phương pháp có hiệu quả để làm cho học sinh lý giải thời đại. Vì vậy mà ý tưởng học tập “nhân vật với tư cách là phương pháp” đã ra đời thay cho “nhân vật với tư cách là mục đích”. Học tập nhân vật đã dần được coi là một trong những phương pháp hiệu quả.

Các tranh luận về học tập nhân vật.

Cho dù nói học tập nhân vật là phương pháp nhưng trong giờ học thực tế việc lấy nhân vật như là phương pháp gặp rất nhiều khó khăn. Giáo tài nhân vật khac svowis tư liệu hay di tích, di vật khả năng bao hàm cả tình cảm, cảm xúc rất lớn vì vậy dễ xảy ra việc học tập đi sâu vào bên trong nhân vật và bản thân nhân vật lại trở thành mục đích của học tập. Cách tiếp cận về mối quan hệ giữa “nhân vật với tư cách là mục đích” và “nhân vật với tư cách là phương pháp” trở thành điểm nút tran luận.

Trong “nhân vật với tư cách là phương pháp” cso cách sử dụng hai nhân vật để đối chiếu. Thứ nhất là đi vào thật sâu trong tình huống đương thời và nhân vật đặt trong đó, cùng với nhân vật trải nghiệm nó. Đây là phương pháp gọi là đồng cảm để lý giải lịch sử. Phương pháp kia là phương pháp đánh giá nhằm lý giải thời đại mà nhân vật sống bằng việc  rời xa khỏi “địa điểm” lịch sử và đánh giá công lao của nhân vật bằng con mắt ngày nay.

Ở “nhân vật với tư cách là mục đích” cũng có hai mục đích tương phản. Thứ nhất, với tư cách là học tập cá nhân mà mục đích là đề cập thật sâu tới tính con người của nhân vật. Thứ hai là  từ lập trường mang tính cộng đồng (tính thế giới, tính quốc dân) mà luận về ý nghĩa của nhân vật. Việc nảy sinh mục đích chồng chéo này  do  trường hợp “bản thân  ghét việc đánh giá”-tức là cách nhìn từ lập trường cộng đồng và cách nhìn từ lập trường cá nhân khác nhau không phải là ít.

Vấn đề thực tiễn của học tập nhân vật.

Khi đặt ra vấn đề tranh luận về học tập nhân vật như trên làm tiền đề thì có thể đưa ra ba vấn đề thực tiễn ngày nay.

Thứ thất là đề tài lịch sử thích hợp với học tập nhân vật. Trước đó trong học tập nhân vật phần lớn đưa ra các nhân vật của các thời đại tương đối ổn định và đó là các nhân vật mang đặc trưng điển hình của thời đại. Tuy nhiên  do chính những khi thời đại bất ổn hoặc chuyển đổi lại có những nhân vật có ý chí quyết định và những đánh giá về nhân vật đó trở nên rõ ràng nên giáo tài nhân vật phức tạp cũng được chú ý.

Thứ hai là tiêu chuẩn tuyển chọn nhân vật. Trong học tập nhân vật  các nhân vật lịch sử nổi tiếng được chọn nhiều nhưng các nhân vật vô danh có vai trò lớn ở các địa phương cũng đông đảo. Các nhân vật đó mặc dù bị câu thúc bởi dòng chảy thời đại trên toàn quốc nhưng cũng là nhân vật sống rất năng động ở địa phương và việc lấy họ làm giáo tài về mối quan hệ cảm động giữa thời đại và nhân vật cũng trở nên rất quan trọng.

Thứ ba là cơ cấu nhân vật được đưa ra. Trong học tập nhân vật thì việc lấy từng nhân vật mang đặc trưng của thời đại làm trung tâm rất phổ biến nhưng việc đưa ra các nhân vật sống ở nhiều thời đại và bằng việc so sánh cũng có thể giúp lý giải được vấn đề chung của các thời đại và chạm đến được cá tính của nhân vật. Trong học tập nhân vật nên tiến hành học tập so sánh với tổ hợp nhiều nhân vật.

 

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000)