Học tập kinh tế

Tính đa dạng trong ý nghĩa của học tập kinh tế

Ý nghĩa thông dụng nhất của học tập kinh tế là học tập về nội dung có liên quan đến kinh tế trong lĩnh vực công dân thuộc môn Xã hội ở cấp THCS hoặc là Kinh tế-chính trị, “Xã hội hiện đại” ở THPT. Tuy nhiên, khi suy nghĩ về ý nghĩa của “kinh tế” hay lý do tại sao lại học tập kinh tế thì phạm vi, nội dung, phương pháp học tập kinh tế rất đa dạng.

Học tập kinh tế với tư cách là học tập về kinh tế học

Trong trường hợp “kinh tế” được hiểu là “kinh tế học” thì học tập kinh tế có nghĩa là học về kinh tế học. Nó có nghĩa tương tự như việc học tập về kinh tế học của các sinh viên ở đại học đặc biệt là ở khoa kinh tế. Trong trường hợp này, chủ đề nghiên cứu của học tập kinh tế là làm thế nào để học sinh học được các khái niệm, quy luật kinh tế, chúng nên được sắp xếp, bố trí với các giáo tài như thế nào cho có hiệu quả.

Học tập kinh tế của tổ chức có tên gọi Hội đồng quốc gia giáo dục kinh tế  NCEE(National Council on Economic Education) về cơ bản là dựa trên tư duy nói trên. Ở đó,  giáo viên làm cho học sinh lý giải được các khái niệm, quy luật cơ bản của kinh tế học cổ điển cũ và mới vốn là dòng chảy chính của kinh tế học, và xúc tiến việc học tập tạo nên năng lực suy ngẫm  về kinh tế ở học sinh. NCEE đã phân loại các khái niệm kinh tế  cơ bản (1. khan hiếm, 2. chi phí cơ hội và sự đánh đổi, 3. sản xuất, 4. hệ thống kinh tế, 5. chế độ kinh tế và kích thích kinh tế, 6. giao lưu-tiền tệ), các khái niệm kinh tế vi mô ( 7. Thị trường giá cả, 8. Cung và cầu, 9. cạnh tranh và cấu tạo thị trường, 10. phân bố thu nhập, 11. sự thất bại của thị trường, 12. Vai trò của chính phủ), các khái niệm kinh tế vĩ mô (13. Tổng sản phẩm quốc dân, 14. Tổng cung, 15. tổng cầu, 16. Thất nghiệp, 17. lạm phát và thiểu phát , 18. chính sách tiền tệ, 19. chính sách tài chính), các khái niệm kinh tế học quốc tế (20. Vị trí tuyệt đối và vị trí so sánh, 21. con đường trao đổi ngoại tệ và thu chi quốc tế, 22. tăng trưởng và cục diện quốc tế) và xúc tiến học tập về kinh tế từ các lớp bậc dưới tiểu học với các hoạt động học tập lặp đi lặp lại sử dụng đa dạng các giáo tài như truyện tranh, câu chuyện, game, nghiên cứu trường hợp…

Ở Nhật Bản trọng tâm là những năm 1960, nhà kinh tế học  Nakasu Kazuji và các đoàn thể giáo dục dân sự (đặc biệt là Liên minh giáo dục đời sống Nhật Bản, Ban phụ trách môn Xã hội trong Hội nghiên cứu khoa học giáo dục) với các giáo viên nhiệt tâm đã tiến hành học tập, sử dụng các ví dụ trong đời sống hàng ngày  nhằm làm cho học sinh lý giải các khái niệm và quy luật cơ bản của kinh tế học vĩ mô. Ở đó họ nhắm tới mục tiêu hình thành “nhận thức khoa học về lao động sản xuất” hay lý giải nhận thức mang tính quy luật về kinh tế tư bản chủ nghĩa.

 

 

Ví dụ như, Okano  thuộc Hội nghiên cứu giáo dục môn Xã hội tỉnh Kagawa, Liên minh giáo dục đời sống Nhật Bản đã đưa ra “Ví dụ về hệ thống phát triển nội dung học tập môn Xã hội”.

– Nhận thức về đời sống và lao động (lao động việc nhà và lao động nghề nghiệp)

– Nhận thức về tính chất của lao động (kinh doanh cá nhân và lao động làm thuê)

– Nhận thức về công ty (công ty lớn và công ty nhỏ)

– Nhận thức về sản xuất hàng hóa (hàng hóa, lợi nhuận)

– Nhận thức về thị trường (cạnh tranh)

– Nhận thức về tư bản (tước đoạt và mối quan hệ tương hỗ với sự cai trị)

– Nhận thức về chính trị (Thuế, doanh nghiệp công cộng, bầu cử)

(Tạp chí Bình luận giáo dục, số tháng 4 năm 1961).

Đây thực chất là một phương án đưa ra hệ thống nội dung  học tập kinh tế (chính xác phải là học tập môn Xã hội lấy trung tâm là học tập kinh tế).

Học tập kinh tế học tập ý nghĩa của hoạt động, đời sống kinh tế

Trong các  bản Hướng dẫn học tập ở Nhật Bản thì dù là ở tiểu học hay trung học cơ sở, “Kinh tế” trong môn Xã hội về cơ bản được hiểu là hoạt động, đời sống kinh tế và mục tiêu của kinh tế học là làm cho học sinh hiểu được ý nghỉa của các hoạt động kinh tế, chế độ kinh tế trợ giúp và nâng cao đời sống quốc dân. Trong các hoạt động, đời sống kinh tế có hoạt động sản xuất do nhà sản xuất và doanh nghiệp tiến hành, đời sống tiêu dùng của người tiêu dùng, chính sách kinh tế của nhà nước và địa phương.

Trong bản Hướng dẫn học tập, học tập kinh tế ở môn Xã hội không phải là học tập với tư cách là học tập về triết lý, khái niệm kinh tế học mà là học tập nhằm lý giải hiện trạng đời sống, hoạt động kinh tế trên thực tế ở Nhật Bản và khu vực cùng ý nghĩa của nó trong đời sống quốc dân. Trong đó thứ được đặc biệt coi trọng là lý giải hoạt động sản xuất của các địa phương ở cấp tiểu học. Học tập về nông nghiệp và công nghiệp ở lớp 5 tiểu học là một ví dụ điển hình. Trong học tập sản xuất, mục tiêu được đề ra là “Có thể lý giải được mối quan hệ giữa sản xuất, tình hình sản xuất của nước ta với đời sống quốc dân” (Bản hướng dẫn học tập năm 1998).

Trong học tập kinh tế thuộc lĩnh vực Công dân cấp THCS, học sinh sẽ học về cơ cấu kinh tế. Ở  đây, học tập về các động thái kinh tế-chính trị góp phần nâng cao phúc lợi và đời sống quốc dân được coi trọng. Sự du nhập học tập kinh tế với  trung tâm là sinh hoạt tiêu dùng được bắt đầu từ bản Hướng dẫn học tập năm Heisei nguyên niên.

Vấn đề đặt ra đối với học tập kinh tế

Học tập kinh tế từ giờ trở đi cần phải vừa chú ý đến việc giải quyết các vấn đề như xã hội già hóa dân số và sự đang quốc tế hóa vừa phải tiến hành các thực tiễn, ở đó học sinh sử dụng các lý luận, khái niệm kinh tế học vừa suy ngẫm về việc làm thế nào để cải thiện hoạt động sản xuất ở địa phương cũng như chính sách của nhà nước và địa phương.

 

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000)