Hoạt động cấu thành

Hoạt động cấu thành xuất hiện chi tiết trong tài liệu “Phương pháp chỉ đạo học tập môn Xã hội ở trường tiểu học” do Bộ giáo dục Nhật Bản phát hành năm 1950 (năm Showa thứ 25). Đây là thuật ngữ không được dùng nhiều trong mấy năm gần đây nhưng nó là thứ có ý nghĩa sâu sắc đối với ngày nay.

Hoạt động cấu thành là gì?

Trong “Phương pháp chỉ đạo học tập môn Xã hội ở trường tiểu học” có viết “hoạt động cấu thành  là việc học sinh tuân theo mục đích học tập của bản thân, chế tạo, lắp ghép các vật, vẽ tranh và cơ cấu các tình huống”. Hiện nay nó được coi như là một bộ phận của hoạt động tác nghiệp. Ví dụ như trò chơi “mamagoto” (trò chơi đóng vai làm gia đình- ND)   (lớp 1, tiểu học), trò chơi làm bưu điện (lớp 2), trò chơi chế tạo cung tên, đồ đá của người thời xưa (lớp 3), làm kịch trên giấy (lớp 4), mô hình khu công nghiệp Keihin (lớp 5), làm báo tường (lớp 6). Từ các ví dụ trên có thể thấy đương thời các trò chơi trốn tìm, đóng vai như trên rất có thể đã được coi là một bộ phận của hoạt động cấu thành. Hiện nay có cách tiếp cận rộng lớn hơn với các phương pháp hiện đại như “Role-playing”, “Stimulation-game”, coi trọng bầu không khí học tập.

Hiệu quả của hoạt động cấu thành

Về hiệu quả có thể rút ra 5 điểm

(1) Nâng cao mối quan tâm, hứng thú. Nếu học tập chỉ bằng lời nói thì việc học tập sẽ đơn giản không nâng cao được mối quan tâm, hứng thú của học sinh. Nó đặc biệt có hiệu quả ở các lớp đầu tiên bậc tiểu học.

(2) Làm sâu sắc sự hiểu biết. Trải nghiệm thực địa là tốt nhất, tiếp theo là bằng việc làm cho học sinh có nhiều trải nghiệm phong phú mà làm sâu sắc sự lý giải của học sinh.

(3) Nâng cao nhiều năng lực. Việc tiến hành các hoạt động cấu thành sẽ giúp triển khai hoạt động học tập phong phú, sử dụng nhiều năng lực khác nhau. Nó không chỉ là các năng lực nằm trong môn Xã hội như xử lý số học, làm thủ công mà còn mở rộng sang năng lực mục tiêu của nhiều môn học khác.

(4) Giáo dục thái độ thực tiễn. Giáo dục học sinh thái độ đứng trên lập trường thực tế để tư duy và trình bày. Ở đó nó sẽ là hoạt động sáng tạo phát huy cá tính học sinh.

(5) Giáo dục thái độ hợp tác. Thông qua  hoạt động cùng làm một thứ gì đó trong nhóm học sinh sẽ cảm nhận được sự cần thiết của hợp tác và có được trách nhiệm cũng như hiểu được ý nghĩa của sự phân công công việc và hiệu suất làm việc.

Những điểm cần lưu ý khi chỉ đạo

Trong “Phương pháp chỉ đạo môn Xã hội tiểu học”,  khi nói về “công cụ và tài liệu” có viết cần phải chú ý đến khả năng học sinh có khả năng làm được hay không và độ an toàn tùy theo từng năm học đồng thời cũng lưu ý việc tránh biến giờ học thành nhàm chán. Tài liệu này cũng chỉ ra giáo viên cần phải lưu ý tới thái độ coi trọng đồ vật, tầm quan trọng của công phu, sáng tạo và bảo quản. Chú ý đến những học sinh chỉ thích vẽ tranh khi học về lao động. Về “mục tiêu học tập” cần chú ý đến việc giáo viên rẽ ngang khỏi nội dung học tập khiến cho mục tiêu không đạt được. Chú ý đến vấn đề giáo viên bị cuốn vào yêu cầu của học sinh dẫn đến chế tạo những vật vượt quá yêu cầu. Tài liệu cũng chỉ ra mối quan hệ với năng lực chỉ đạo của giáo viên.

Ý nghĩa hiện nay

Ý nghĩa hiện nay của hoạt động cấu thành có thể được rút ra ở 3 điểm sau:

(1) Bằng việc sử dụng internet con người có thể dễ dàng có được thông tin trên thế giới một cách đơn giản. Tuy nhiên mặt trái của nó là thông tin chỉ dừng lại là hình ảnh trên màn hình, dẫn tới con người có xu hướng coi nhẹ trải nghiệm với vật thật. Đặc biệt nếu như không tổ chức khéo léo phù hợp với học sinh ở các lớp thao tác gọt bút chì thì sẽ không thể giáo dục được năng lực sử dụng công cụ. Ở điểm này, hoạt động cấu thành là hoạt động học tập có ý nghĩa rất lớn.

(2) Do thực hiện chế độ trường học học 5 ngày/tuần cho nên số giờ học sẽ giảm đi. Giáo dục dễ rơi trở thành thứ đem lại câu trả lời một cách dễ dàng. Trong bối cảnh giáo dục mà ở đó khi đưa ra một câu hỏi đã đòi hỏi phải có ngay câu trả lời thì rất có thể nó sẽ trở thành thứ giáo dục ở đó chỉ tồn tại một câu trả lời duy nhất. Tuy nhiên trong xã hội hiện đại thì thường không có câu trả lời duy nhất  mà chỉ có câu trả lời tốt hơn mà thôi. Học tập dưới hình thức tiêu tốn thời gian  có ý nghĩa rất lớn. Trong khoảng thời gian tưởng như lãng phí đó, trong học sinh rất có thể sẽ xuất hiện các nghi vấn chân thật. Cần phải coi trọng học tập có những nghi vấn đó. Tuy nhiên do hạn chế về thời gian cũng cần phải coi trọng tính kế hoạch và chỉ đạo của giáo viên.

(3) Cho dù học sinh cùng chơi trong một phòng nhưng phần đông mỗi học sinh chơi một trò khác nhau. Tính độc lập của cá nhân là điểm tốt nhưng cũng có sự thực là sự hợp tác với người khác đang giảm đi. Hoạt động cấu thành được tiến hành dựa trên nền tảng là hoạt động nhóm vì vậy nó rất có ý nghĩa. Với tư cách là hoạt động ở đó học sinh hợp tác, phân công trách nhiệm và tạo nên sản phẩm, cùng nếm trải cảm xúc thành công, hoạt động cấu thành hiện nay có ý nghĩa vô cùng to lớn.

 

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000)