Hoạt động biểu đạt

 Hoạt động biểu đạt đang được đòi hỏi

Trong trường hợp tiến hành hoạt động điều tra thông tin, việc tóm tắt các kết quả và nội dung đạt được sao cho dễ hiểu được đặt ra. Bằng việc biểu đạt những điều mình hiểu được và suy nghĩ, học sinh sẽ biến nội dung đó thành của mình. Vì vậy một khi học sinh được trang bị các cách biểu đạt thì có thể thu được hiệu quả lớn trong học tập.

Thường thì các nội dung, kết quả điều tra sẽ được viết trên giấy khổ lớn theo mẫu. Nếu có gia công thì thường có thế các biểu đồ hoặc ảnh. Tuy nhiên nếu như không đứng ở phía người nghe mà tóm tắt thì người nghe sẽ cảm thấy khó hiểu, nghèo nàn. Vì vậy cần phải suy nghĩ xem làm thế nào để khi phát biểu người nghe sẽ dễ hiểu và sử dụng phương thức biểu  đạt nào khi tiến hành học tập.

Mặt khác do sự tiến triển nhanh chóng của các phương tiện kĩ thuật mà các phương pháp biểu đạt (phát biểu) tốn nhiều công sức thời gian vốn không thực hiện được đã trở nên dễ dàng. Việc trình bày bằng Powerpoint giờ đây đã trở nên phổ biến. Bên cạnh đó cũng cần rèn luyện kĩ thuật nói.

Phương pháp phát biểu diễn ra ở lớp học thông tường sẽ được tiến hành với các yếu tố: bản đồ, biểu đồ, đồ thị, niên biểu, ảnh, tranh, báo. Thêm vào đó nếu có thời gian còn có thẻ bài, tờ rơi, truyện tranh bốn tình huống, triển lãm….

Bên cạnh đó cũng có trường hợp còn gọi người hay mang vật đến lớp học.

Các điểm cần chú ý trong việc biểu đạt dưới dạng báo cáo (tiểu luận)

Trong số các hoạt động biểu đạt trong môn Xã hội thì phổ biến nhất là báo cáo. Việc đưa ra các báo cáo với đề tài tự chọn vào kì nghỉ hè rất phổ biến. Ví dụ như, ở dưới đây là trường hợp học tập điều tra  của những học sinh có mối quan tâm tới rác.

Trong trường hợp điều tra về “rác từ nhà máy”, “đánh thuế rác” (nhằm giảm lượng rác thải), “phương pháp giảm thiểu rác”, báo cáo sẽ được tóm tắt  theo trình tự dưới đây:

– Lựa chọn chủ đề

– Quyết định nội dung điều tra

– Tìm kiếm tư liệu

– Tìm kiếm các bài viết

– Viết vào thẻ

– Chỉnh lý và viết  những điều đã điều tra được

– Viết chỉnh thể kết hợp lý do lựa chọn chủ đề và tóm tắt, dán lên giấy.

Việc chỉnh lý nội dung điều tra được và viết sẽ tốn nhiều công sức và thời gian nhất và việc quyết định phong cách câu văn khi viết rất quan trọng. Báo cáo là bản thông báo cho người khác biết về việc mình đã điều tra. Ở đó không chỉ viết về các nội dung đã tóm tắt lại bằng các thẻ mà còn phải viết rõ cả thứ tự điều tra, cách thức điều tra, ý kiển của bản thân. Cấu tạo của văn bản sẽ bao gồm: Chủ đề/chỉnh lí tài liệu/suy nghĩ về cấu trúc / dàn ý về cấu trúc/ viết thành các đoạn văn tuân theo cấu trúc. Sau khi viết xong cần phải đọc lại và tu sửa. Khi tu sửa cần xem xem đã viết đúng theo chủ đề chưa, 5 nội dung đưa ra 5W1H như ví dụ, lý do, cảm tưởng…đã thích hợp với chủ đề chưa, chi tiết chưa, mạch văn đã phù hợp chưa, câu văn có dễ hiểu không, cách dùng từ, chữ Hán có gì sai sót không, đặt dấu chấm câu đã chuẩn chưa.

Khi điều tra sách ở thư viện sẽ sử dụng các thẻ ghi chép và thẻ đánh dấu. Thẻ đánh dấu để đặt vào sách giúp ghi nhớ những chỗ cần điều tra. Khi đó cần ghi chép ngắn gọn lại những nội dung đã đọc, đánh dấu.

Việc chỉ thể hiện sự biến đổi của lượng rác dưới dạng bảng biểu  không thể nói đó là tài liệu dễ nhìn. Cần phải thể hiện nó dưới dạng các biểu đồ. Cần đưa thêm các tranh, ảnh vào để dễ hiểu.

Trong trường hợp điều tra bằng sách thì điều không được quên là phân biệt rõ điều trích dẫn từ sách và suy nghĩ của bản thân. Giáo viên cần hướng dẫn học sinh để trong ngoặc những điều trích dẫn, cần triệt để tránh viết lẫn lộn hay biến ý kiến của người khác thành ý kiến của mình.

Cuối cùng, tóm tắt vào một quyển theo thứ tự bìa/mục lục/lý do chọn chủ đề/điều tìm hiểu được sau điều tra/tóm tắt/danh mục tư liệu.

 

Rèn luyện kĩ thuật nói

Để cho người nghe dễ hiểu thì cần phải chú ý đến cách dùng từ. Ví dụ như trong sách viết là sông ô nhiễm thì khi nói nên nói là sông bị bẩn cho dễ hiểu. Tiếp theo các câu nên viết ngắn gọn. Tiếp đó để nói trôi chảy thì cần phải chú ý đến trật tự nôi dung khi nói. Khi nói cần dựa theo 5W1H và xây dựng cấu trúc dựa trên cơ cấu khởi-thừa-chuyển kết để làm cho người nghe dễ hiểu.

Hoạt động biểu đạt thoát khỏi phòng học

Những gì học được trong môn Xã hội nếu như chỉ dừng lại ở lớp học thì thật lãng phí. Do khi học học sinh ra phố phỏng vấn, quan tâm đến các vấn đề quan trọng cho nên cần phải chuyển tải thông điệp đến xã hội. Chính việc phát huy vào cuộc sống và hành động sẽ tạo nên động lực học tập.

Trường hợp lựa chọn chủ đề là giao lưu quốc tế, học sinh có thể gửi tác phẩm của mình đến Ban phụ trách giao lưu quốc tế của tỉnh. Cũng có thể truyền hình sẽ sử dụng các tác phẩm do học sinh tự chế tác. Học sinh cũng có thể tiến hành buổi hòa nhạc để nói với mọi người về vấn đề xử lý rác. Cũng có thể tiến hành các giờ học từ xa sử dụng máy tính. Các hoạt động vốn diễn ra trước đó như thu dọn, nhặt rác cũng có thể động viên học sinh tham gia cống hiến cho địa phương.

Hiện tại đang đặt ra đòi hỏi học sinh phải có mối liên hệ với xã hội.

 

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000)