Giáo dục toàn cầu (Global Education)



1. Mục đích và những vấn đề cơ bảnGiáo dục toàn cầu (Global Education) là giáo dục tư duy từ cái nhìn toàn cầu vượt qua biên giới quốc gia với tư cách là một hành khách trên “con tàu vũ trụ mang số hiệu toàn cầu”, được triển khai nhắm đến mục tiêu tạo ra “con người toàn cầu-công dân toàn cầu” có trách nhiệm, có khả năng hợp tác để thực hiện “lợi ích toàn cầu”. Các vấn đề cơ bản của giáo dục toàn cầu bao gồm:

a. Vấn đề xác lập ý thức trách nhiệm  và sự hiểu biết của bản thân với tư cách là người cư trú và sinh tồn trên trái đất.

Trái đất là “hệ thống kín” giống như con tàu vũ trụ, chúng ta sống trong sự hữu hạn tuy nhiên  khác với con tàu vũ trụ, trái đất không có số lượng hành khách cố định, không có thuyền trưởng, việc đảm bảo an toàn và vận hành vĩnh viễn phụ thuộc vào  từng người, thêm nữa để tạo nên người cầm lái tương lai thì  cần phải thoát ra khỏi tư duy, hành động lấy quốc gia, dân tộc mình làm trung tâm, có tránh nhiệm mang tính chủ thể vừa liên kết vừa hợp tác hướng tới giải quyết vấn đề từ quan điểm lợi ích toàn cầu là không thể thiếu.

b. Vấn đề giáo dục tư duy và cách nhìn toàn cầu.

Để có thể ứng phó với vấn đề không thể thiếu là giáo dục cách nhìn và tư  duy toàn cầu dựa trên việc hợp tác, liên đới một cách tự giác, tham gia giải quyết vấn đề từ quan điểm lợi ích toàn cầu, thì việc xúc tiến học tập các giá trị mang tính phổ biến toàn cầu, đặc trưng văn hóa của từng xã hội, chính trị đóng chức năng hiện thực trong xã hội toàn cầu, hệ thống toàn cầu về thông tin, kinh tế, các tình trạng và khuynh hướng của các vấn đề  mà xã hội toàn cầu đang phải đối mặt như dân số, môi trường, hòa bình, ý nghĩa lựa chọn tương lai với tư  cách là một thành viên của nhân loại (cá nhân, công dân) lịch sử nhìn từ cái nhìn của nhân loại toàn cầu là cần thiết. Đồng thời cần phải phát triển cả  “tinh thần cởi mở” biết lắng nghe ý kiến khác biệt, các chứng cứ mới và tái suy nghĩ về tư duy và tư thế của mình,  tư thế không chạy trốn khó khăn và sự phức tạp có thể đến đối với các vấn đề có tính toàn cầu, sự đề kháng với các ý kiến kiểu quyền uy, số đông, mong muốn lý giải và đồng cảm với cách nhìn, cách suy nghĩ của các cá nhân khác, nhóm khác.

c. Vấn đề phát triển sự hiểu biết cần thiết và mong muốn, năng lực thực tiễn về cơ cấu quan hệ đối tác toàn cầu

Ví dụ như mối quan hệ đối tác toàn cầu được đặt ra trong việc giải quyết vấn đề bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Để xây dựng được cơ cấu đó thì cần phải học tập và có hiểu biết lẫn nhau giữa  các nền văn hóa và  tiến hành các hoạt động hợp tác để có thể thực tiễn hóa “tinh thần liên kết và sự gánh vác, hiểu biết lẫn nhau”.

2. Lịch sử

Giáo dục toàn cầu được phát triển mạnh mẽ từ thập niên 70 đến suốt thập niên 80. Ví dụ như  Đại hội các thống đốc toàn Mĩ tổ chức tại New York năm 1987 đã coi “Cái nhìn toàn cầu là chìa khóa của phồn vinh”,  và đưa ra khuyến cáo coi giáo dục toàn cầu là một bộ phận của giáo dục cơ bản. Tại 7 bang như Minoseta, Florida đã lập ra các bộ phận đảm nhận nhiệm vụ này, và ở nhiều bang khác đã tiến hành biên soạn ra các chương trình, bản hướng dẫn. Về sau, mặc dù các đoàn thể bảo thủ đưa ra ý kiến phản đối, diễn ra các cuộc tranh luận nhưng nó đã tiến tới việc biên soạn nên cả các sách giáo khoa và giáo tài làm cơ sở cho các hoạt động thực tiễn của giáo viên tiếp diễn tới tận ngày nay.

Giáo dục toàn cầu ở Nhật Bản  từ khoảng giữa thập niên 80 đã được tiến hành bằng các giờ học nghiên cứu và thực tiễn ở trong các trường học, hội nghiên cứu và trở thành các chủ đề của các hội thảo, seminar…Và cũng có thể thấy các vấn đề như sự toàn cầu hóa của nền kinh tế Nhật Bản (nhất thể hóa ở quy mô toàn cầu, thế giới hóa), sự trầm trọng hóa của vấn đề môi trường toàn cầu đã có ảnh hưởng tới Bản hướng dẫn học tập năm 1989. Đồng thời cũng có thể thấy đặc trưng của nó là sự triển khai dưới hình thức hoàn thiện hạn chế của giáo dục hiểu biết quốc tế trước đó.

3. Lĩnh vực và nội dung

Lĩnh vực và nội dung của giáo dục toàn cầu không phải lúc nào cũng là “hòn đá nguyên khối”. Có người cho rằng cần mở rộng đến các lĩnh vực như lịch sử thế giới, địa lý thế giới, kinh tế thế giới, người khác lại cho rằng cần coi trọng nghiên cứu khu vực châu Á, châu  Phi, Trung Đông… Cho dù là ý kiến nào thì cũng đều lấy lĩnh vực, nội dung học tập ở phần (b) làm trung tâm.

4. Các điểm cần lưu ý khi biên soạn chương trình

Trong bối cảnh sự gia tăng tốc độ của sự phụ thuộc lẫn nhau và sự trầm trọng hóa của vấn đề môi trường toàn cầu trong hiện thực xã hội toàn cầu, chương trình mà giáo dục toàn cầu cần phải thực hiện phải  là chương trình có khả năng nhắm đến giáo dục phát triển  trí tuệ, năng lực phẩm chất xây dựng cuộc sống có trách nhiệm, mong muốn tham gia  một cách chủ thể hướng về sự cải thiện, phát triển xã hội toàn cầu với tư cách là một thành viên. Để làm được điều đó thì cần phải lưu ý các điểm sau:

Thứ nhất, nó phải là chương trình nhắm đến việc lôi kéo, xúc tiến “hành động”. Tức là  nó không chỉ dừng lại là thứ chỉ ra thế giới với tư cách là đối tượng học tập của học sinh-người học tập- mà nó còn phải là “chương trình tích cực” làm cho học sinh đặt mình vào trong thế giới của chúng ta , hiểu biết về vai trò của bản thân và hành động.

Thứ hai, nó phải là chương trình coi trọng  giáo dục “tầm nhìn”. Xã hội toàn cầu thế kỉ 21 là xã hội có đặc trưng là sự biến đổi khó định hình và rất khó đoán định các vấn đề sẽ xảy ra. Do vậy, chương trình có khả năng tạo ra tầm nhìn với sự học tập thuần thục sự giả định, dự đoán là không thể thiếu.

Thứ ba, phải là chương trình có chuẩn bị các trải nghiệm hoạt động “hợp tác”. Nếu thiếu nó thì việc xây dựng mối quan hệ đối tác toàn cầu sẽ trở nên khó khăn.

Thứ tư, phải là chương trình tư duy về “thực tiễn hóa khu vực”. Nói gọn lại là  chương trình đó dựa trên nguyên tắc “Think globally, and act locally”.

Thứ năm, phải là kiểu chương trình “cân nhắc kĩ”. Ở bất cứ mức độ nào dù là địa phương, quốc gia hay toàn cầu thì khi đưa ra các vấn đề tranh luận hay đạo đức việc “cân nhắc” là điều không thể thiếu.

 

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000).

 


Cũ hơn Mới hơn