Giáo dục phúc lợi

Ý nghĩa của giáo dục phúc lợi

Thông thường thuật ngữ “Phúc lợi” được dùng với ý nghĩa hạnh phúc của nhiều người. “Phúc lợi” được dùng trong bản Hướng dẫn học tập (lĩnh vực công dân cấp THCS) trong các nội dung “Đời sống quốc dân và phúc lợi”, “Hòa bình thế giới và sự gia tăng phúc lợi của nhân loại”  là theo nghĩa này. Tuy nhiên, trong trường hợp hiểu theo nghĩa rộng thì phạm vi nội dung cần học tập lại quá rộng lớn nên rất khó nắm bắt hình ảnh của giáo dục phúc lợi.

Mặt khác, cũng có trường hợp “phúc lợi” được sử dụng với  tư cách  là danh từ rút gọn của phúc lợi xã hội-chính sách chế độ nhắm tới phòng ngừa và giải quyết các vấn đề của đời sống như nghèo đói. Giáo dục phúc lợi ở trường hợp nghĩa hẹp này có ý nghĩa chỉ hoạt động giáo dục nhằm làm sâu sắc mối quan tâm, sự lý giải và kĩ thuật, trải nghiệm đối với phúc lợi xã hội. Trong bản Hướng dẫn học tập cấp THPT công bố vào tháng 3 năm 1999 (năm Heisei thứ 11), “Phúc lợi” được lập ra với tư cách là  môn học mới liên quan đến giáo dục chuyên môn và nó có ý nghĩa chỉ phúc lợi xã hội.

Giáo dục phúc lợi trong trường hợp tiếp cận “phúc lợi” theo nghĩa hẹp có thể được phân chia thành giáo dục nhằm mục đích đào tạo những người làm việc trong lĩnh vực chuyên môn phúc lợi và giáo dục nhằm tạo ra những phẩm chất cần thiết của người công dân trong xã hội phúc lợi. Học tập môn học mới “Phúc lợi” chủ yếu nằm trong giáo dục chuyên môn còn học tập về phúc lợi diễn ra ở môn Xã hội (Địa lý-lịch sử, công dân) là chỉ giáo dục tạo ra phẩm chất của công dân.

Giáo dục phúc lợi trong môn Xã hội

“Một trong những sứ mệnh chủ yếu của môn Xã hội là có ích cho việc cải thiện đời sống xã hội” ( Hướng dẫn học tập môn Xã hội II, 1947). Giáo dục phúc lợi trong môn Xã hội nhằm mục tiêu “là học tập có ích” cho việc “cải thiện đời sống xã hội”, đảm bảo cho tất cả quốc dân có “đời sống tối thiểu về sức khỏe và văn hóa”.

Trong Hướng dẫn học tập bản năm 1947 có thiết lập một chủ đề (tangen) dành cho học sinh lớp 10 (THPT năm thứ nhất) với tên gọi “Biện pháp nào giúp thoát khỏi nghèo đói, khó khăn trong cuộc sống và giúp được người khác?” (chủ đề số 4). Ở đấy học tập phúc lợi được tiến hành với nội dung chủ yếu là học về vấn đề nghèo đói và mục đích học tập nhắm tới “giáo dục ý thức hợp tác của từng học sinh, tạo ra tinh thần trách nhiệm cá nhân khi tham gia giải quyết vấn đề”.

Trong các bản Hướng dẫn học tập về sau phúc lợi tiếp tục được coi như là một nội dung chủ yếu của môn Xã hội.

Trong bản Hướng dẫn học tập năm 1998 trong (2) “Đời sống quốc dân và kinh tế, Đời sống quốc dân và phúc lợi” học sinh được học về “Sự phong phú của an sinh xã hội”.

Ở môn “Xã hội hiện đại” ở cấp THPT đó là học tập về “những vấn đề của chúng ta trong đời sống hiện đại” và ở đó “đời sống phong phú và xã hội phúc lợi” được thể hiện. Tương tự ở “Luân lý” có học tập về “hiện đại và luân lý-luân lý của con người sống trong xã hội hiện đại”, “Tham gia xã hội và cống hiến”.

Trong “Chính trị-kinh tế” ở phần “Các vấn đề xã hội hiện đại-các vấn đề kinh tế và chính trị của Nhật Bản hiện đại”, học sinh được học về “Xã hội già hóa và an sinh xã hội”. Cho đến lúc này học tập phúc lợi nằm trong chủ đề kinh tế nhưng trong “Kinh tế” mới nó lại nằm trong chủ đề “Khảo sát mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị”.

Giáo dục phúc lợi trong “Thời gian học tập tổng hợp” và các môn giáo khoa khác

Học tập phúc lợi không chỉ diễn ra trong môn Xã hội. Giống như trước đó đã trình bày, ở THPT môn “Phúc lợi” đã được thiết lập.

Trong các môn giáo khoa thông thường như môn Gia đình ở THPT (cơ sở gia đình) có học tập về “sự phát triển của trẻ và nuôi dưỡng con cái, phúc lợi”. Trong “Sức khỏe” ở THPT, học sinh được học về “chế độ bảo hiểm, y tế và các cơ sở y tế ở địa phương”.

Không chỉ trong các môn giáo khoa, giáo dục phúc lợi còn được tiến hành cả trong “đạo đức” và hoạt động đặc biệt. Trong bản Hướng dẫn học tập THCS ở phần đạo đức có ghi: “có tinh thần phục vụ, nỗ lức cho sự phát triển của phúc lợi công cộng và xã hội”. Bên cạnh đó ở hoạt động đặc biệt “Lao động sản xuất và hoạt động cống hiến” cũng trở thành một nghi lễ của trường học.

Phúc lợi không phải chỉ là việc học tập trong môn Xã hội mà còn diễn ra ở nhiều môn học khác. Trong “thời gian học tập tổng hợp” nó được thiết lập với tư cách là “chru đề tổng hợp theo chiều ngang”.

Cái nhìn về môn xã hội cần thiết cho giáo dục phúc lợi

Do phúc lợi có tính chất bao phủ các môn khác và có tính chất tổng hợp cho nên “thời gian học tập tổng hợp” được đặt ra nhằm giải quyết những vấn đề có tính chất tổng hợp như thế. Từ giờ về sau các thực tiễn giáo dục phúc lợi nằm trong “thời gian học tập tổng hợp” sẽ được chú ý.

Tuy nhiên, cho dù nói vậy, tầm quan trọng của giáo dục phúc lợi trong môn Xã hội không hề giảm đi, trái lại để làm phong phú thực tiễn trong “thời gian học tập tổng hợp” thì cái nhìn về môn Xã hội là cần thiết.

Ở đây, xin chỉ ra hai điểm với tư cách là cái nhìn về môn Xã hội không thể thiếu với giáo dục phúc lợi.

Thứ nhất là cái nhìn về nhân quyền. Trong Hiến pháp Nhật Bản việc sống sao cho thật sự là người là quyền lợi và hiến pháp quy định nhà nước phải có trách nhiệm nâng cao, xúc tiến phúc lợi. Cách tiếp cận phúc lợi từ quan điểm nhân quyền rất quan trọng trong môn Xã hội.

Thứ hai là cái nhìn kinh tế. Cái nhìn về việc để gia tăng phúc lợi thì tăng thuế người dân phải đóng lên mức nào, việc tăng thuế có ảnh hưởng như thế nào đến kinh tế vi mô hầu như không được đưa ra trong các môn học khác. Trong giáo dục phúc lợi ở môn Xã hội, cần phải chú ý đến phương diện kinh tế của phúc lợi.

 

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội”(Gyosei, 2000)