Giáo dục phát triển (Development Education)

1. Sự ra đời và triển khai


Giáo dục phát triển (development education) là giáo dục quốc tế mới được sinh ra ở các nước Âu Mĩ cùng với mối quan tâm Nam-Bắc trong những năm 1960. Nó được bắt đầu với tư cách là hoạt động giáo dục do NGO (Tổ chức phi chính phủ-ND) có liên quan tới hợp tác quốc tế tiến hành nhắm tới việc lý giải và giải quyết các vấn đề mà các nước vốn là thuộc địa đang phải đối mặt. Vào những năm 1970, tiếp nhận sự trợ giúp của các cơ quan nhà nước ở các nước như nước Anh đã có nhiều trung tâm giáo dục phát triển (DEC) được thành lập và hoạt động giáo dục phát triển lan rộng vào giáo dục trường học. Ở Nhật Bản, từ nửa cuối những năm 1970, các NGO hợp tác quốc tế, đoàn thể thanh niên, những người có kinh nghiệm hoạt động trong các đội thanh niên hoạt động hợp tác ở nước ngoài đã tiến thành các thực tiễn. Vào năm 1982 (năm Showa 57) Hiệp hội giáo dục phát triển với tư cách là tổ chức xúc tiến giáo dục phát triển đã được thành lập.

Giáo dục phát triển thời kì đầu là giáo dục làm cho đông đảo mọi người biết về tình hình nghèo đói và khoảng cách xã hội ở các nước vốn là thuộc địa và là giáo dục trợ giúp có tính chất nhân đạo. Nhưng bước vào những năm 1970, nó đã phát triển thành giáo dục tư duy về trách nhiệm của các nước phát triển đối với sự nghèo đói và nguyên nhân gây ra nó ở các nước đang phát triển. Thời kì này, UNESCO đã thực thi khuyến cáo giáo dục mang tính lịch sử về giai đoạn mới của giáo dục hiểu biết quốc tế (1974). Đâylà khuyến cáo về tính tất yếu của giáo dục hướng về các vấn đề của thế giới (giáo dục quốc tế) nên đã tạo ra ảnh hưởng lớn đối với sự xúc tiến giáo dục phát triển. Thêm nữa, trải qua sự hỗn loạn của thập niên 70 khi cuộc khủng hoảng dầu mỏ diễn ra, giáo dục phát triển đã vừa lấy cái trục là vấn đề phát triển vừa dần đưa vào cái nhìn về các vấn đề mang tính toàn cầu. Từ sau thập niên 90, tại Hội nghị phát triển môi trường Liên hợp quốc (1992) “Phát triển bền vững” được đề ra và tại Hội nghị thượng đỉnh phát triển xã hội (1995) “Phát triển xã hội” cũng được đề xướng và như vậy ngay cả ở trên vũ đài quốc tế, phát triển tiếp tục được đặt ra xem xét.

Giáo dục phát triển hiện nay là hoạt động giáo dục lý giải về các vấn đề xoay quanh phát triển, suy ngẫm về sự phát triển mơ ước, nhắm đến mục tiêu tham gia vào việc xây dựng nên xã hội toàn cầu công bằng và cùng chung sống.

Ở đây, giáo dục phát triển dựa trên cơ sở tôn trọng tính đa dạng, lý giải tình trạng và nguyên nhân của các vấn đề xoay quanh sự phát triển như nghèo đói, khoảng cách xã hội và ở đó việc lý giải sự liên quan với các vấn đề môi trường, việc quan tâm tới mối liên hệ tới cá nhân, việc trở thành công dân có khả năng tham gia vào xã hội cùng chung sống được coi trọng.

2. Nội dung và phương pháp

Chương trình tư duy về giáo dục phát triển không phải là thứ giống như truyền thống ở đó nó được lập kế hoạch theo ý đồ của giáo viên mà là thứ được cả phía có ý đồ (giáo viên) và phía người học (học sinh) cùng sáng tạo ra, tức là quá trình (process) học tập. Các vấn đề học tập của giáo dục phát triển được nghĩ ra tiêu biểu là nghèo đói, hợp tác quốc tế, thương mại, môi trường, người tị nạn, người cư trú nước ngoài, thực phẩm, văn hóa, mù chữ, trẻ em, giới… Những năm gần đây, đã có những thử nghiệm tiếp cận các vấn đề này từ các vấn đề khu vực gần gũi (vấn đề phát triển của Nhật Bản) tiến tới lý giải thế giới.

Giáo dục phát triển ban đầu là học tập giải quyết vấn đề chứ không phải là sự truyền đạt tri thức, nó coi trọng nhất việc tự mình nhận thức. Thêm nữa nó là học tập bao gồm cả việc làm thế nào để giải quyết vấn đề. Và khi đó điều cần thiết đặt ra là sự tham gia mang tính chủ thể của người học. Vì vậy, trong giáo dục phát triển rất nhiều phương pháp đã được thiết kế công phu không phải chỉ có kiểu truyền thống như điều tra-thuyết trình mà còn có sự đưa vào tích cực của Ranking, planning, Simulation, Role-playing… Kể cả ở trường hợp thuyết giảng giáo viên cũng đóng vai trò là người thúc đẩy sự học tập của người học và không phải là sự truyền đạt tri thức một chiều mà là triển khai giờ học kiểu tham gia đầy ắp đối thoại. Thông qua quá trình học tập như thế việc nâng cao sự thông cảm, mối quan tâm đối với người khác, với hiện thực, học tập tình cảm chia sẻ, vừa hợp lực điều tra thông tin vừa trao đổi ý kiến tiến hành học tập đã được coi trọng.

3. Vấn đề và triển vọng

Hiệp hội giáo dục phát triển trong nhiều năm này đã tiến hành giải quyết các vấn đề của giáo dục trường học như xây dựng giáo tài và chương trình, phổ cập nội dung và phương pháp thông qua các hội thảo cho những người đảm nhiệm. Thêm nữa JICA vào năm 1998 (năm Heisei 10) đã tiến hành nghiên cứu điều tra liên quan đến “Sự trợ giúp giáo dục phát triển” và bắt đầu tiến hành mạng lưới thông tin, nhân lực, giáo tài, tiền với tư cách là các vấn đề cần phải giải quyết.

Từ nguyên của từ “phát triển” là “de+envelop” có ý nghĩa là “thoát khỏi sự tù túng, giam hãm”. Giáo dục phát triển nói gọn lại là “giáo dục đặt lại câu hỏi về sự phát triển ưu tiên tăng trưởng kinh tế và đặt ra câu hỏi về sự phát triển”. Sự phát triển hài hòa, cân bằng ba yếu tố: sản xuất, phúc lợi, môi trường được đặt ra.

Trong thế giới hiện nay, toàn cầu hóa trong chính trị, kinh tế, văn hóa phát triển mạnh mẽ. Đó là quá trình bị thúc đẩy bởi sự hiện đại hóa của Tây Âu. Hiện đại hóa với ý nghĩa giải phóng con người bằng tinh thần logic và đem lại sự phát triển kinh tế nhờ công nghiệp hóa đã trở nên phổ cập trên thế giới. Tuy nhiên, ngày nay trong quá trình tiến hành đã xuất hiện nhiều vấn đề. Sự triển khai nguyên lý thị trường đã làm tăng khoảng cách phát triển, làm xuất hiện xu hướng kẻ yếu bị tước đoạt và biểu hiện của nó là sự phân hóa hai cực Nam-Bắc, sự tha hóa về mặt tinh thần khi coi trọng giá trị vật chất và hơn nữa là sự xuất hiện vô số nguy cơ môi trường toàn cầu. Trong thế kỉ 21, việc giải quyết các vấn đề toàn cầu với cái trục là vấn đề phát triển sẽ trở thành nhiệm vụ cấp thiết.
Giáo dục phát triển trong thế kỉ 21 sẽ nhắm đến việc giáo dục nên những công dân toàn cầu có khả năng nhận thức được “sức mạnh cùng chung sống trong xã hội toàn cầu” và không coi hiện thực thế giới là việc của người khác.

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000).


Cũ hơn Mới hơn