Giáo dục địa danh

Lịch sử giáo dục địa danh

Trong số các hoạt động giáo dục trong trường học, thứ có liên quan nhất đến giáo dục địa danh là giáo dục địa lý. Đặc biệt,  vào đầu thời Minh Trị khi trường học cận đại đang hình thành, giáo dục địa danh trong giáo dục địa lý rất phát triển. Ví dụ như nội dung của cuốn “Thế giới quốc tận” của Fukuzawa như sau: “Thế giới với hàng vạn nước rộng lớn chia thành 5 châu có tên là “châu Á”, “châu Phi”, “châu Âu”, “Bắc Mĩ và Nam Mĩ”….”

Cuốn này này ra đời ở thời điểm mà bản đồ hữu dụng và tri thức về thế giới rất hiếm vì vậy việc tạo nên hình ảnh về không gian bằng chữ viết là phổ biến. Trong giáo dục địa lý thời kì này vấn đề mở rộng quan niệm không gian của học sinh là nhiệm vụ cấp thiết. Vì vậy việc có được địa danh trên thế giới và Nhật Bản thông qua đọc sách được coi trọng và phổ biến.

Giáo dục địa lý về sau đã di động từ việc mở rộng khái niệm không gian có được nhờ học tập địa danh sang thu nhặt tri thức sự vật là chủ yếu. Tức là tri thức đạt được về sản vật của địa danh đó. Đó là Địa lý sản vật địa danh

Mục đích của nó là nhằm thúc đẩy lòng tự hào và tự giác với tư cách là quốc dân của Nhật Bản-một quốc gia công nghiệp. Nghĩa là bằng việc đưa ra  các địa danh, sản vật mà làm xuất hiện tính cần thiết của phát triển công nghiệp đối với bên trong và tính ưu việc của quốc gia công nghiệp Nhật Bản đối với bên ngoài.

Ví dụ như “Sách giáo khoa địa lý tiểu học thông thường” –sách giáo khoa địa lý quốc định giai đoạn thứ 3 có viết : “Vùng đồng bằng của Kanto tiến hành sản xuất nông nghiệp rộng rãi, giày có các nông sản như rau, gạo, lúa mì (lược), ngành sản xuất tơ sợi cũng rất phát triển….”

Giờ học thời kì này  không ra khỏi phạm vi sách giáo khoa và thường diễn ra dưới hình thức hỏi và đáp. Vì vậy thứ được đặt ra đối với giáo dục địa lý là số lượng các địa danh và việc nắm được các tri thức sản vật tương ứng.

Học lực địa lý và giáo dục địa danh

Sau chiến tranh, với việc thiết lập môn Xã hội, trong giáo dục địa lý địa lý sản vật, địa danh bắt đầu biến mất. Và hiện nay cũng có thể thấy trong cả sách giáo khoa và giờ học sự cải cách này đã thể hiện rất rõ. Tuy nhiên cũng có  hiện tượng quay ngược trở lại.

Ví dụ như những thứ gọi là “trẻ em hiện nay không biết địa điểm tòa thị chính tỉnh Tochigi nằm ở đâu”, “học sinh không trả lời được Brazil là quốc gia lục địa hay không”. Và rồi, tuân theo sự chỉ đạo này, xuất hiện các phê phán như “trong các giờ địa lý ở trường học, họ đang làm gì?”, “học lực địa lý của học sinh rồi sẽ ra sao?”

Bối cảnh đằng sau của sự chỉ trích và phê phán này là tư duy cho rằng giáo dục địa lý là học tập tri thức đơn giản về địa danh và gắn với địa danh. Quả thực tri thức đó rất phong phú. Tuy nhiên, phần lớn những người có liên quan đến giáo dục địa lý đều thận trọng với xu hướng nghiên về giáo dục địa danh. Vì vậy trong giáo dục địa lý hiện nay cách gọi học tập địa danh rất yếu ớt.

Giáo dục địa danh của Tanigawa Hideki

Từ nửa sau những năm 1970 tới nửa đầu những năm 1980, việc sử dụng các địa danh trong giáo dục địa lý đã được triển khai với quan niệm khác. Người tiến hành giáo dục địa danh mới mẻ này là Tanigawa Hideki. Tanigawa trong quá trình tiến hành nghiên cứu  lý luận giáo dục môn Xã hội và tư tưởng giáo dục của Yanagita Kunio đã thử nghiệm thực tiến kế thừa chúng trong lĩnh vực giáo dục học nghiên cứu địa danh của Yamanagita. Yanagita đã đưa ra định nghĩa về giáo dục địa danh như sau: “Giáo dục địa danh là việc thông qua việc sử dụng tích cực địa danh mà học lấy nội dung, làm cho học sinh học về ý nghĩa lịch sử và chức năng xã hội của địa danh ấy”.

Tức là Yamagita cho rằng bản thân địa danh có lịch sử của nó và nó là chủ đề nói lên điều gì đó. Vì vậy từ từ địa danh có thể khai thác môi trường tự nhiên, chế độ ruộng đất, chế độ thuế, chế độ pháp luật, ý nghĩa chính trị, lịch sử kinh tế, xã hội, cuộc sống. Từ đó có thể làm rõ tính hữu dụng của nó và triển khai nhiều thực tiễn. Các giáo tài-giờ học mà học sinh và giáo viên tiến hành là “Sakasamizu”, “Kioroshi”, “Shinjuku”, “Nihonbashi”, “Chiba”, “Sue”….

Ví dụ như trong thực tiễn “Nihonbashi”. Trong thực tiễn này giờ học được tiến hành với đối tượng là học sinh lớp 5 tiểu học chưa có kinh  nghiệm học tập lịch sử đúng nghĩa.

Trước hết là tiến hành học tập tên của các khu phố trong địa phương  được xây dựng trên khu vực lấp biển trải dài từ vịnh cá tới “Nihonbashi”. Sau đó là triển khai học tập thuyết minh về “Tsukuda”. Đây  ban đầu là vùng đất được lập ra trong trang viên nhưng tại sao nó lại có ở Tokyo ngày nay?” Đó là do vào thời Tokugawa  nước “Setsuno kuni” được các ngư dân gọi là “Tsukuda Mura” và với tư cách là hòn đảo tạo nên từ bãi bồi cửa sông mà được ogij là “Tsukuda Shima”. Những ngư dân ở đây được chính quyền Edo cho quyền đánh cá và phải nộp cá cho phủ Tướng quân nhưng cá thừa thì được bán ở cầu “Nihon Bashi”. Bên cạnh đó ngư dân còn tạo nên thức ăn từ việc dự trữ cá nhỏ và vì thế địa danh có tên “Tsukuda Nimu” đã lan rộng khắp Nhật Bản.

Giống như trên đã trình bày, giáo dục địa danh do Tanigawa đề xướng chủ yếu tìm kiếm lịch sử của vùng đất từ địa danh. Giáo dục địa danh mới này xét ở điểm tiếp  nối quan điểm giáo dục địa danh trước đó có ý nghĩa sâu sắc.

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000)