Giáo dục đa văn hóa


1. Bối cảnh

Sau chiến tranh, UNESCO tổ chức xúc tiến giáo dục hiểu biết quốc tế vào năm 1974 đã đưa ra “Khuyến cáo về giáo dục hiểu biết, hợp tác quốc tế, giáo dục vì hòa bình và giáo dục nhân quyền, tự do cơ bản”. Trong bản khuyến cáo này,  với tư cách là một “nguyên tắc chỉ đạo”  vì hiểu biết quốc tế, UNESCO đã đưa ra “sự lý giải và tôn trọng đối với văn hóa, văn minh, giá trị cùng mô hình đời sống của  tất cả các dân tộc bao gồm cả văn hóa của dân tộc trong nước và văn hóa của nước khác”. Bằng sự chỉ ra này, người ta thay vì nhấn mạnh giáo dục hiểu biết quốc tế với tư cách là giáo dục “hiểu biết về nước khác” mà UNESCO đã xúc tiến, đã nhấn mạnh đến tính cần thiết của giáo dục hiểu biết quốc tế  với tư cách là giáo dục  “hiểu biết đa văn hóa”.

 

Lý do của việc thay đổi trọng tâm trong giáo dục hiểu biết quốc tế là do có nhận thức rằng  các nước trên thế giới ngày nay có tính đa nguyên, phức hợp về dân tộc, ngôn ngữ, tôn giáo, văn hóa và trong hoàn cảnh đa văn hóa như vậy, thì cần đến sự hiểu biết tương hỗ giữa các nền văn hóa khác nhau ở mức độ thế giới bao gồm cả sự hiểu biết tương tác giữa các văn hóa khác nhau trong cùng một nước thay vì “hiểu biết về nước khác” giữa các quốc gia có chủ quyền một cách trừu tượng.

 

2. Định nghĩa.

 

Thông thường khi nói đến “Văn hóa” người ta thường liên tưởng đến những thứ mang tính truyền thống như văn học hay nghệ thuật. Tuy nhiên điều quan trọng trong hiểu biết đa văn hóa không phải là văn hóa “cao cấp” như thế. Mà nó là “văn hóa” thuộc đối tượng nghiên cứu của văn hóa nhân loại học. Tóm lại, đó là toàn bộ những gì mang tính phức hợp mà con người học tập được, sở hữu và lưu tuyền  như giá trị quan của cộng đồng, các mô hình cuộc sống như ăn, mặc, ở. Những thứ này là văn hóa “thường ngày” hình thành nên nền tảng tinh thần của mỗi cộng đồng người.

 

Ngày nay, để mọi người với văn hóa khác nhau cùng chung sống và hợp tác thì cần phải nhận thức về những điểm chung và khác biệt giữa các nền văn hóa ở ý nghĩa như trên, tiếp nhận dung hòa và tôn trọng  các giá trị quan và mô hình đời sống. Điều này được gọi chung là “hiểu biết đa văn hóa” và việc giáo dục các phẩm chất hướng tới điều đó được gọi là “giáo dục hiểu biết đa văn hóa”.

 

3. Sự cần thiết phải hiểu biết về “văn hóa bản thân”.

 

Thông thường khi nói giáo dục hiểu biết đa văn hóa thì người ta có xu hướng nghĩ tới việc học tập về văn hóa của “nước khác” ở bên ngoài Nhật Bản. Tuy nhiên để hiểu biết đúng đắn về đa văn hóa thì trước tiên cần phải hiểu biết sâu sắc, đầy đủ về văn hóa của bản thân, nếu như làm sâu sắc hiểu biết về văn hóa của bản thân thì sự hiểu biết sâu sắc về đa văn hóa sẽ được tạo ra nhờ vào nghiên cứu giao tiếp giữa các nền văn hóa.

 

Với tư cách là cách nhìn của  người Nhật học về văn hóa Nhật Bản-văn hóa của bản thân, quan điểm “sự đa dạng mang tính khu vực” của văn hóa Nhật Bản đã được đưa ra. Theo thông lệ, trong trường hợp bàn luận về văn hóa Nhật Bản, đặc trưng đồng chất thường được nhấn mạnh và có xu hướng coi nhẹ tính đa dạng, phong phú của văn hóa Nhật Bản. Tuy nhiên, những năm gần đây việc đặt lại câu hỏi về tính đa dạng của nền tảng tạo nên văn hóa Nhật Bản đã được xúc tiến một cách tích cực trong các lĩnh vực như Lịch sử học, dân tục học, văn hóa nhân loại học… Sự đa dạng của văn hóa Nhật Bản-văn hóa bản thân và việc lý giải hiện thực cộng sinh của nó là tiền đề không thể thiếu của giáo dục hiểu biết đa văn hóa với  tư duy về tính đa dạng và cộng sinh của văn hóa.

 

4. Hiểu biết về “Đa văn hóa trong nước mình”.

 

Ngày nay, hầu hết các nước trên thế giới là các quốc gia đa dân tộc được tạo thành từ các cộng đồng đa dạng. Xu hướng đa dân tộc hóa như vậy đang gia tăng trong quá trình quốc tế hóa ngày nay. Nhật Bản cũng không phải là một ngoại lệ. Nhật Bản hiện nay (số liệu năm 1998) ngoài người Ainu bản xứ còn có 1,5 triệu người nước ngoài sinh sống chiếm khoảng 1,3 tổng dân số.

 

Tuy nhiên, cùng với quá trình mở rộng sinh sống của những người có văn hóa khác biệt này thì sự khác biệt về mô hình cuộc sống, giá trị quan đã làm nảy sinh sự phức tạp ở nhiều phương diện và dẫn tới hình thành ý thức bài ngoại, phân biệt đối xử của người Nhật. Ý thức này đặc biệt rõ đối với những người châu Á nhất là những người thuộc thế giới thứ ba. Vấn đề là xu hướng hướng về Âu Mĩ coi thường châu Á tồn tại rất mạnh ở trong giới trẻ Nhật Bản. Nếu nói một trong những vấn đề lớn của thời đại toàn cầu hóa ngày nay là “các dân tộc cùng chung sống” thì ý nghĩa của giáo dục đa văn hóa nhắm tới sự hiểu biết và cùng sinh tồn của đa văn hóa trong lòng Nhật Bản và giáo dục “hiểu biết nước khác” có ý nghĩa lớn.

 

Một trong những mô hình tư duy về sự tồn tại của giáo dục hiểu biết đa văn hóa trong nước được gọi là “giáo dục đa văn hóa” (Multicultural education). Những năm gần đây, ngay cả ở Nhật Bản cuối cùng thì tính cần thiết của giáo dục đa văn hóa cũng đã được nhận thức, rất nhiều “phương châm giáo dục” (phương châm chỉ đạo), “tuyển tập thực tiễn” dành cho người nước ngoài sống ở Nhật đã được các Ủy ban giáo dục của cộng đồng tự trị địa phương biên soạn và dựa trên đó nhiều thực tiễn đã được tiến hành.

 

5. “Hiểu biết về nước khác” với tư cách là hiểu biết đa văn hóa

 

Trong “hiểu biết về nước khác” với tư cách là hiểu biết đa văn hóa thì bối cảnh của nền văn hóa đó, “sự hiểu biết về giá trị quan, tính dân tộc” quy định mô hình hành động, mô hình cuộc sống là thứ quan trọng đầu tiên. Nếu như hiểu được dù là chút ít về  giá trị quan và tính dân tộc của những người thuộc về nền văn hóa đó thì có thể giúp ích cho việc tránh hiểu nhầm hoặc có thiên kiến với họ.

 

Thứ hai là “hiểu biết về sự đa dạng mang tính khu vực và đa văn hóa mang tính dân tộc”. Trong hiểu biết đa văn hóa, cùng với hiểu biết về giá trị quan, mô hình cuộc sống chung của đất nước đó, dân tộc đó thì hiểu biết về sự đa dạng mang tính dân tộc, khu vực bên trong nước đó cũng cần được chú ý.

 

Thứ ba, là quan điểm “hiểu biết về sự tiếp biến văn hóa và quốc tế hóa văn hóa” do tiếp xúc văn hóa. Một nền văn hóa nào đó do tiếp xúc, giao lưu với văn hóa khác mà không ngừng biến đổi. Bằng quan điểm tiếp xúc, tiếp biến văn hóa, quốc tế hóa văn hóa người ta có thể nhìn thấy đa văn hóa và sợi dây liên hệ giữa văn hóa của bản thân với văn hóa bên ngoài.

 

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000)

 

 



Cũ hơn Mới hơn