Đánh giá mang tính hình thành (Formative Evaluation)


 Định nghĩa và lịch sử

Đánh giá mang tính hình thành chỉ một loạt các hoạt động trong quá trình tiến hành hành vi giáo dục như thu thập thông tin cần thiết, sử dụng các thông tin đã có được  và biến hành vi giáo dục sau đó trở nên có hiệu quả hơn.

Vào thập niên 60 của thế kỉ XX, đánh giá giáo dục đã chuyển từ tư duy “đoán định kết quả và xếp thứ tự dựa trên kết quả đó” sang tư duy “thu thập thông tin và sử dụng thông tin đó nhằm đưa ra quyết định mang tính giáo dục”. Đây là thời điểm việc khai phát chương trình mới trở nên sôi nổi dưới tác động của “hiện đại hóa giáo dục”. “Đánh giá mang tính hình thành” đo Scriven. M đề xướng và nó chỉ việc tạo ra chương trình mới tốt hơn từ việc tìm ra các vấn đề của chương trình cũ. Tức là “đánh giá mang tính hình thành” có ý nghĩa “trên đường hình thành chương trình”.

Về sau, Bloom. B.S đã dựa trên tư duy về học tập toàn diện chỉ đạo tất cả các học sinh đạt được mục tiêu đề ra, phán đoán tình hình học tập của trẻ em ở thời điểm nằm trong quá trình tiến hành học tập, giảng dạy và sau đó làm cho quá trình học tập trở nên hiểu quả hơn. Đây được gọi là đánh giá mang tính hình thành. Ở đó, “tính hình thành” có ý nghĩa chỉ “đang trong quá trình hình thành nhận thức của học sinh”.

Ở Nhật Bản, không có môi trường cạnh tranh tính ưu việt của nhiều chương trình phong phú vì thế mà khi nói tới đánh giá thì thường là chỉ đánh giá học tập. Vì vậy tư duy của Bloom dễ được tiếp nhận hơn và đánh giá mang tính hình thành được tiếp nhận chủ yếu như là sự nắm bắt tình hình học tập trong quá trình tiến hành các hoạt động học tập, giảng dạy.

 Đánh giá mang tính hình thành 

 

 Ý nghĩa và phương pháp

Đánh giá mang tính hình thành tùy theo tư duy về việc học tập dưới kiểu tóm tắt mà có sự khác biệt về thời gian thực hiện và cách thức thông tin phản hồi nhận được. Tóm tắt sau một giờ học hay tóm tắt các nội dung trong một giờ học hay tóm tắt theo tiểu chủ đề, chủ đề lớn, khối lớp hay trường học.

Tư duy về đánh giá mang tính hình thức  là tư duy về sự hoạt động của đánh gái trong một loạt hành vi giáo dục và không tồn tại một biện pháp đánh giá đặc biệt nào tạo nên đánh giá mang tính hình thành. Có rất nhiều phương pháp đánh giá cụ thể tùy theo tình hình được sử dụng như check-list, phỏng vấn, quan sát, phân tích tác phẩm, thi viết, phương pháp  SD.

Trong giờ học một tiếng (tiết) giáo viên tiến hành đưa ra câu hỏi ở những chỗ cần thiết, quan sát và kiểm tra mức độ lý giải của học sinh để điều chỉnh thứ tự và phương pháp chỉ đạo. Giáo viên tiến hành kiểm tra nhỏ ở từng tiểu chủ đề hay chủ đề lớn, cho học sinh viết báo cáo hay chế tạo sản phẩm và tiến hành chỉ đạo bổ sung để bù đắp chỗ còn khiếm khuyết trong mục tiêu cần đạt. Bài kiểm tra cuối năm dưới hình thức thi viết hay viết luận cũng cần phải được xác định là một trong những biện pháp tiếp tục làm sâu sắc nhận thức xã hội của học sinh thay vì là sự đoán định thành quả ở cấp độ kết thúc học tập và tiếp tục tìm ra những điểm cần phải bù đắp trong quá trình học tập tiếp theo. Sự đánh giá mang tính hình thành như vậy có ý nghĩa là sự đánh giá nhất thể hóa với giờ học, là sự đánh giá mang lại thông tin phản hồi cho giờ học và là sự đánh giá có ích cho chỉ đạo.

Do đó mục đích của việc cho điểm đánh giá không phải là so sánh xem học sinh nào ưu tú hơn học sinh nào mà là xem xem từng học sinh đã đạt được mục tiêu đề ra như thế nào và làm rõ nguyên nhân.

Nếu như tìm ra vấn đề trong từng nội dung học tập thì có thể tiến hành bổ khuyến việc chỉ đạo đối với từng cá nhân cũng như là tập thể và sửa đổi phương pháp chỉ đạo. Nếu như tìm ra được vấn đề mang tính toàn thể, cấu tạo thì có thể tiến hành tái xem xét bản thân chương trình hay tangen (chủ đề)

 

Đánh giá mang tính hình thành có lợi cho hình thành nhận thức xã hội

 

Trong môn Xã hội, để thực hiện đánh giá mang tính hình thành có ý nghĩa, đổi mới giờ học nhằm đảm bảo sự phát triển của học sinh, việc trẻ em bị “tắc” ở đâu đó sẽ được làm rõ trong các bước làm sâu sắc nhận thức xã hội ở môn Xã hội. Trong giờ học môn Xã hội lấy nhận thức xã hội làm đối tượng và làm rõ cấu tạo các bước, quá trình cũng như cấu tạo của nó, sự hình thành của các bộ phận sẽ được minh xác. Từ đó kết hợp giữa sự thật nhận thức của học sinh với cơ cấu giờ học nhắm đến sự phát triển nó ở học sinh. Để kết nối giữa đánh giá mang tính hình thành và đổi mới giờ học, cần phải giới hạn đối tượng được hình thành trong giờ học và thiết lập quan điểm đánh giá dưới hình thức đoán định khách quan. Để làm được điều đó, thể chế nhằm đánh giá sự hình thành bên trong học sinh không phải là thể chế tư duy mang tính phổ quát cho toàn bộ mọi người mà phải giới hạn trong thể chế nhận thức xã hội có thể hình thành trên thực tế và là sự hình thành mà giờ học nhắm đến. Thêm nữa, cũng cần phải giới hạn rằng những thứ có thể tiếp cận một cách khách quan trong thể chế nhận thức xã hội. Sự đánh giá mang tính hình thành phải là sự đoán định mà bất cứ ai cũng có thể làm, được thể hiện ra ở học sinh với những điều học sinh hiểu và thứ tự học sinh hiểu. Để có được điều đó,cần pahri làm rõ nội dung bên trong của thể chế nhận thức xã hội,  tạo ra quá trình học sinh hiểu xã hội trong giờ học môn xã hội tức là  tạo ra cơ cấu mục tiêu phản ánh các bước làm sâu sắc nhận thức xã hội. Cần phải suy nghĩ về sự đánh giá quyết định tình hình đạt được mục tiêu đó.

Cho dù vượt qua việc hình thành trong môn xã hội, đánh giá được những vấn đề học sinh mắc phải trong toàn thể cuộc sống đi nữa thì sẽ không có các giờ học xã hội ở đó giáo viên không chịu trách nhiệm về kết quả trong môn Xã hội hay giờ học không có thông tin phản hồi. Khi thực hiện đánh giá hình thành có ý nghĩa trước hết cần bắt đầu từ việc xác định cần hình thành điều gì trong giờ học. Điều này cũng góp phần ý thức hóa quan điểm giờ học môn Xã hội của chính bản thân người dạy

 

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000)