Cross-curriculum

Mối quan tâm đối với Cross-curriculum và bối cảnh

Ngày nay trên thế giới có thể thấy rõ xu hướng vận động của việc tổng hợp hóa, tích hợp hóa chương trình. Một trong số đó là Cross-curriculum

Ở Nhật Bản, mối quan tâm đối với Cross-curriculum dâng cao kể từ khi “Thời gian học tập tổng hợp” được đưa vào nhằm thực thi “chỉ đạo theo chiều ngang và có tính chất tổng hợp” trong bản báo cáo lần thứ nhất của Hội đồng thẩm định giáo dục trung ương lần thứ 15. Trong bản báo cáo của Hội đồng thẩm định giáo dục Trung ương, các tác giả cho rằng các vấn đề của xã hội hiện đại sẽ không giải quyết được ở từng lĩnh vực, môn học riêng rẽ mà nó cần phải được triển khai thông qua các hoạt động học tập tổng hợp, theo chiều ngang vượt qua cái khung môn giáo khoa với sự hợp tác, liên đới của nhiền môn học mới đạt được hiệu quả. “Tổng hợp hóa trí tuệ” đã trở thành từ khóa.

 

Từ sự quan tâm đến những vấn đề đó, “phương pháp học tập xuyên qua các môn giáo khoa” (cross-curricular approach) trong “Chương trình quốc gia” (National curriculum) của nước Anh với tư cách là một ví dụ về Cross-curriculum đã được tham khảo rộng rãi.

Do tác động của cải cách phương pháp giáo dục năm 1988, ở Anh đã thiết lập chương trình quốc gia. Chương trình quốc gia này được cấu tạo từ hai bộ phận là ba môn giáo khoa hạt nhân (toán học, tiếng Anh, Khoa học) và 7 môn giáo khoa cơ bản (Thiết kế-kĩ thuật, lịch sử, địa lý, ngoại ngữ hiện đại, nghệ thuật, âm nhạc, thể dục) tuy nhiên có ý kiến cho rằng để đạt được chương trình hòa hợp trên diện rộng thì cần phải học tập linh hoạt, theo chiều ngang với sự hợp tác và liên kết giữa các môn giáo khoa vượt qua cái khung giáo khoa truyền thống. Trong Chương trình quốc gia với tư cách là 3 yếu tố của học tập vượt qua giới hạn môn giáo khoa, “ dimensions ”, “skills”, “themes” đã được chỉ ra. Ví dụ như trong chủ đề (theme) sẽ có kinh tế-lý giải sản xuất, giáo dục nghề nghiệp và hướng dẫn, giáo dục sức khỏe, giáo dục công dân, giáo dục môi trường, ở dưới các chủ đề này sẽ khuyến khích học tập vượt qua cái khung môn giáo khoa.

 Định nghĩa Cross-curriculum và thực tiễn

Trái ngược với chương trình kinh nghiệm-tổng hợp nhằm tổng hợp nội dung học tập từ mối quan tâm, hứng thú, trải nghiệm của học sinh vượt qua cái khung môn giáo khoa, Cross-curriculum vừa tuân thủ theo các môn giáo khoa đã có vừa dựa trên sự phê phán, phản tỉnh về chương trình lấy các môn giáo khoa làm trung tâm dễ rơi vào sự chuyên môn hóa, chi tiết hóa để nhắm tới sự liên kết, liên quan về mặt nội dung giữa các môn giáo khoa.

Gần giống với Cross-curriculum có “chương trình tương quan”, tuy nhiên sự khác biệt giữa “cross” và “tương quan” nằm ở cách thức nhắm tới sự liên quan, liên kết của các môn giáo khoa. Chương trình tương quan nhắm đến nâng cao hiệu quả giáo dục bằng việc gắn kết sự liên quan về nội dung giữa các môn giáo khoa trong khi giữ nguyên nội dung và cơ cấu của các môn giáo khoa đã có.

Trong khi đó, Cross-curriculum mặc dù vẫn tuân thủ các môn giáo khoa hay lĩnh vực đã có nhưng lại thiết lập các chủ đề nhất định như hòa bình, môi trường, nhân quyền “băng qua” các mô học, nhắm tới sự liên quan giữa các môn học đó khi tiếp cận các chủ đề này và tiến đến tái cơ cấu hay thay đổi cơ cấu khung môn giáo khoa. Đặc trưng của nó là việc nhắm tới tính liên quan giữa các môn giáo khoa hay tái cơ cấu lại các môn đó và có thể nói nó chứa mầm mống của việc tái tổ chức lại các môn học.

Cho đến nay, việc tiến hành Cross-curiculum với chủ đề môi trường vẫn chiếm địa vị tiên phong. Ví dụ như Cross-curiculum lấy học tập “sản xuất thủy sản Nhật Bản” trong môn Xã hội lớp 5 được đề cập ở đây. Để tiến hành học tập với chủ đề là giáo dục môi trường lấy “sản xuất thủy sản Nhật Bản” làm trung tâm, giáo viên và học sinh đã chọn lọc lấy nọi dung học tập có liên quan ở môn khoa học, quốc ngữ, tiến hành các hoạt động điều tra, tham quan học tập, học tập trải nghiệm. Bằng việc nhắm đến tính liên quan giữa các môn học và chuyển đổi nội dung việc hợp lý hóa phân phối thời gian cho các môn học cũng có thể trở nên nhịp nhàng hơn và có thể tiến hành các hoạt động học tập trải nghiệm. 

Ý nghĩa và vấn đề đặt ra đối với Cross-curriculum

Nhờ đưa vào Cross-curriculum có thể làm cho nội dung học tập trở nên  nhẹ nhàng hơn, tăng cường khả năng tổng hợp hóa và tiến hành các hoạt động học tập vượt qua cơ cấu các môn giáo khoa đáp ứng mối quan tâm, hứng thú của học sinh.

Thêm nữa khi thực hiện kế hoạch Cross-curriculum sẽ  đòi hỏi giáo viên  có cái nhìn tổng thể và mối quan tâm đối với các lĩnh vực, môn học khác. Việc gia tăng cơ hội trao đổi thông tin, đưa ra các ý kiến và quyết định sẽ tạo ra sự thay đổi về ý thức của giáo viên. Đặc biệt ở trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông nơi có chế độ giáo viên chuyên nhiệm một môn học nào đó việc thực hiện Cross-curriculum sẽ làm gia tăng cơ hội “team –teaching” của các giáo viên có chuyên môn khác nhau và có khả năng tạo ra mối quan hệ mở vượt qua cơ cấu môn giáo khoa.

Tuy nhiên, ở Anh người ta cũng chỉ ra một số vấn đề của Cross-curriculum như không có thời gian để khai phát, ý thức giáo viên lấy môn học làm trung tâm vẫn không thay đổi.. Đó cũng là những vấn đề đang đặt ra cần phải chú ý từ giờ về sau.

 

Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000)