Cách nhìn địa lý – cách tư duy địa lý


 

  1. Bn hướng dn hc tp và cách nhìn đa lý-cách tư duy đa lý

Cách nhìn đa lý-cách tư duy đa lý được nêu ra trong mc tiêu ca giáo dc đa lý bt đu t bn Hướng dn hc tp năm 1969. Ban đu, cm t này được ghi rõ trong mc tiêu ca lĩnh vc đa lý THCS nhưng t  bn năm 1989 thì nó được ghi rõ trong mc tiêu ca môn đa lý THPT và trong bn năm 1998-1999 nó được phn ánh c th không chỉ ở trong mc tiêu mà cả ở trong ni dung ca hai cp THCS và THPT.

Trong Bn hướng dn hc tp, phn quan trng nht t quan đim nói trên là “mc tiêu”. Tuy nhiên, hiu lc đi vi  vic hướng dn hc tp trong thc tin rt hi ht. Trong 30 năm đã qua (đi vi cp THPT là 10 năm) mc dù nói đến tm quan trng ca cách nhìn đa lý-cách tư duy đa lý nhưng vn tn ti khó khăn vì va phi đm bo nó va tiến hành ch đo ôn thi, và khó có th c th hóa gi hc thc tế. Ngược li, “ni dung” li có hiu qu trc tiếp đi vi vic biên son sách giáo khoa. T gi v sau, các câu hi thi c được to ra vi tư cách là tài liu ti đa được to nên t sách giáo khoa cũng cn phi lt xác đ th nghim c cách nhìn đa lý- cách tư duy đa lý.

Lý do bn Hướng dn hc tp coi trng cách nhìn đa lý- cách tư duy đa lý không h đơn gin. Tuy nhiên, có th nói rng nó có liên quan mt thiết vi vic hi vng giáo dc nên hc lc mi bao gm năng lc tư duy, năng lc phê phán, năng lc biu hin. Thêm na, t quan đim v xã hi hc tp sut đi, quan đim v s biến đi mau chóng ca xã hi thì vic giáo dc cách nhìn- cách tư duy v bn cht ca s vt ch không phi là s la lit ca tri thc trên thc tế  đã được trông đi.

  1. Cách nhìn đa lý-cách tư duy đa lý là gì?

Không có đnh nghĩa rõ ràng v cách nhìn đa lý- cách tư duy đa lý. C cm t “đa lý” cũng như đa hình, c ly, v trí, bn đ, đa cu… cũng được s dng rt đa dng tùy theo người dùng và các trường hp c th. đim này thì bn Hướng dn hc tp ca b giáo dc cũng công nhn s không hoàn b và rõ ràng khi gii thích v cách nhìn đa lý- cách tư duy đa lý.

 

 Trong khong thi gian này  Mĩ cũng din ra cuc ci cách v giáo dc đa lý và đó dưới hình thc là “5 ch đ ln ca đa lý hc”, cách nhìn đa lý-cách tư duy đa lý đã được gii thích rõ ràng hơn. Ht nhân ca nó là vic ch đo hc sinh v 5 ch đ ch yếu mà đa lý hc tìm kiếm là “v trí” (Location), đa đim” (place), “môi trường gn gũi” (relationships within places), “s di chuyn” (movement), “khu vc” (regions) mt cách d hiu. Phong trào phc hưng giáo dc đa lý này cui cùng đã đi đến kết qu là to ra  s  phát trin giáo tài mnh m có yếu t tác nghip gi là “ARGUS” (Activities and Readings in the Geography of the United States).

Cách nhìn đa lý khi trc dch s thành “point of view”, nhưng cách nhìn không phi đơn gin ch là “nhìn”. Nó còn nên được dch là “perspective”(tm nhìn) na và nó là tm nhìn ch đo cách nhìn- cách tư duy đa lý  nh đó hc sinh tiến hành kho sát các mi quan h, có được nhn thc thế gii ca riêng mình, hình thành nên s t giác và phm cht vi tư cách là con người quc tế.

Cách nhìn đa lý- cách tư duy đa lý là vic ly ra các hin tượng phong phú đang xy ra thế gii hin đi trong s m rng không gian,  tng đng viên kiến thc đã có đ suy đoán, gii thích ti sao li có nhng hin tượng đó. đó không phi ch cn ti công c bn đ mà còn cn đến tin đ là mt lượng tri thc nht đnh. đó, vic lp đi lp li câu hi “ti sao?” và t tr li là điu quan trng nht.


  1. Phương pháp ch đo cách nhìn đa lý-cách tư duy đa lý.


Vic đưa ra đnh nghĩa rõ ràng, đơn gin v cách nhìn đa lý-cách tư duy đa lý gn như là bt kh. Thay vào đó vic suy nghĩ v chế to giáo tài tác nghip thc tế, phương pháp ch đo c th trong thc tin giáo dc đem li nhiu li ích hơn. 

Hình bên dưới là hình biu th quá trình ch đo cơ bn. Vic tiến hành  hc tp mt cách công phu theo th t AàBàC hay s làm sâu sc hóa s kho sát vi các giáo tài được chế to là điu quan trng. Trong đó, câu hi “ti sao” s được giáo viên đưa ra có mc đích nhưng cui cùng thì s gii thích, suy lun mt cách thuyết phc mà hc sinh có được là điu ct t.

  1. Cách nhìn đa lý-cách tư duy đa lý và kĩ năng đa lý.

 Khi suy nghĩ v phương pháp ch đo cách nhìn đa lý-cách tư duy đa lý thì điu không th quên là s tn ti ca kĩ năng đa lý. Giáo dc kĩ năng (skill) vn b coi nhẹ ở trường hc Nht Bn trước kia nhưng gn đây có xu hướng coi trng nh vào tinh tuyn ni dung giáo dc và quan đim xã hi hc tp sut đi. Đc bit đa lý li khác vi lch s và công dân là t cách dùng bn đ ti thu thp thông tin qua quan sát dã ngoi, điu tra dã ngoi s tri qua quá trình tích lũy vic biết làm như thế nào. Trong bn Hướng dn hc tp năm 1998-1999 ch có môn Đa lý có ghi “trang b cho hc sinh kĩ năng đa lý” có l là vì lý do đó.

 Kĩ năng đa lý là thứ ứng vi v trí phương pháp lun ca cách nhìn đa lý-cách tư duy đa lý và c hai có mi quan h bao trùm “cách nhìn-cách tư duy và kĩ năng”. Trong sơ đ quan h nói trên, vn đ kĩ năng không được cân nhc nhưng trong vic giáo dc cách nhìn đa lý-cách tư duy đa lý thì vic xây dng kế hoch hàng năm có đưa vào ni dung hun luyn các kĩ năng đa lý là vn đ đang đt ra.

  

Nguyn Quc Vương dch t “T đin giáo dc môn Xã hi” (Gyosei, 2000)