Các vấn đề tranh luận


 

Các vấn đề tranh luận và xã hội đa nguyên hóa giá trị

Thuật ngữ “các vấn đề tranh luận” của môn Xã hội không phải là thứ được hình thành trong giáo dục môn Xã hội của nước ta. Nó là thuật ngữ được dịch từ cụm từ “Controversial Issues” trong môn Xã hội ở Mĩ. Nó chỉ các vấn đề đang được tranh luận gay gắt, những vấn đề thời sự chưa giải quyết được một cách dễ dàng, nơi có sự đối lập về quyền lợi hay giá trị quan.

Ở Mĩ, trong phong trào xây dựng và phát triển chương trình môn Xã hội thập niên 60, môn Xã hội đưa vào các vấn đề tranh luận đã xuất hiện. Đó là lý luận môn Xã hội nhắm tới mục đích giáo dục nên các phẩm chất công dân với đại diện là Olier, D.W, Shaver, J.P, Newmann, F.M.

Con người, như người ta thường nói, là “động vật mang tính xã hội”, sinh sống trong mối liên hệ xã hội và tạo nên các tập đoàn xã hội. Các tập đoàn như gia đình, trường học, xã hội, địa phương, quốc gia, xã hội quốc tế được tổ chức với một mục đích nhất định và tiến hành các hoạt động rất đa dạng. Thêm nữa, bên trong tập đoàn lại tồn tại các cá nhân phong phú truy tìm giá trị của mình và có mối liên hệ đan cài phức tạp với lợi ích của tập đoàn. Vì vậy xã hội với từng cá nhân đang sinh sống và theo đuổi tự do, hạnh phúc của mình là xã hội có văn hóa đa dạng, đa giá trị và là xã hội đa nguyên.

Tóm lại, trong xã hội đa nguyên, đa giá trị không chỉ có sự đối lập giữa các cá nhân mà sự đối lập và xung đột quyền lợi phát sinh từ sự khác biệt giữa các tập đoàn hay giai cấp, địa phương cũng không thể tránh khỏi. Các vấn đề tranh luật nảy sinh từ trong bối cảnh xã hội đa nguyên giá trị đó.

 

Sứ mệnh của môn Xã hội và nội dung chủ đề của các vấn đề tranh luận

Môn Xã hội là môn học nhắm tới giáo dục người làm chủ gánh vác xã hội dân chủ với mục tiêu là hình thành nên phẩm chất công dân thông qua giáo dục nhận thức xã hội. Bản chất của nhận thức xã hội và năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong vai trò là người làm chủ là vấn đề đặt ra. Vì vậy, trong học tập môn Xã hội cần giáo tài hóa các vấn đề tranh luận liên quan đến sự va chạm, đối lập giữa các cá nhân hay tập đoàn khác nhau để giáo dục năng  lực giải quyết vấn đề bằng phương thức dân chủ. Việc tạo nên mối quan tâm tới vấn đề tranh luận và giáo dục năng lực phê phán giá trị đúng đắn chính là chìa khóa học tập giải quyết vấn đề trong môn Xã hội.

Các vấn đề tranh luận được thể hiện như sau:

(1) Sự đối lập giữa quốc gia với quốc gia: chiến tranh, vấn đề môi trường, vấn đề lãnh thổ…

(2) Giữa quốc gia với các tập đoàn khác trong cùng một nước: xây dựng căn cứ quân sự, sự đối lập giữa chính phủ và người dân xung quanh vấn đề xây dựng các cơ sở hạt nhân….

(3) Sự đối lập giữa các tập đoàn: chính sách của chính đảng, sự đối lập giữa tỉnh-thành phố-khu phố-quận…

(4) Sự đối lập giữa các cá nhân: phương thức tham gia xã hội của nam-nữ.

 

Thêm  nữa, trong các vấn đề tranh luận còn tồn tại các vấn đề khác như các vấn đề tranh luận có tính chất lịch sử, các vấn đề tranh luận có tính chất chính trị, các vấn đề tranh luận có tính chất kinh tế, xã hội…Nếu phân loại các vấn đề tranh luận theo dạng thì sẽ có: các vấn đề tranh luận về sự thực (luận bàn về sự chân ngụy của sự thực), tranh luận về chính sách (đánh giá chính sách đó tốt hay xấu), tranh luận về giá trị (luận bàn về giá trị của chính sách hay bộ luật nào đó).

Vì vậy, các vấn đề tranh luận với tư cách là chủ đề học tập của môn Xã hội nên là những vấn đề có điểm tranh luận rõ ràng và học sinh có thể thu thập được thông tin về vấn đề đó.

Phương pháp học tập các vấn đề tranh luận

Trong học tập các vấn đề tranh luận được sắp xếp trong môn Xã hội ở Mĩ, quá trình học tập dưới đây được coi là hình mẫu.

Mô hình của Sweeny-Parsons (1975) dưới đây gồm 7 bước:

(1) Selection and Presentation (tuyển chọn và đưa ra vấn đề)  (2) èAnalysis (phân tích vấn đề) è (3) Clarification (làm rõ giá trị)  (4) èClassification and Comparison (phân loại và so sánh) è (5) Reflection (xem xét) è (6) Application (ứng dụng) è (7) Evaluation (đánh giá).

Gần đây đáng chú ý trong động thái học tập vấn đề tranh luận là sách hướng dẫn liên quan đến “Social Issues” của NCSS (1993)  có đưa ra các vấn đề tranh luận như:  (1) nhân chủng, giai cấp, giới tính, ngôn ngữ thiểu số; (2) các vấn đề tranh luận có tính lịch sử; (3) các vấn đề tranh luận về địa lý, giáo dục toàn cầu, môi trường; (4) các vấn đề tranh luận liên quan đến Khoa học xã hội (công dân, chính trị, kinh tế, nhân loại học, xã hội học, tâm lý học). Thêm nữa, chương trình, phương pháp giảng dạy và đánh giá ở ba cấp độ tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông đã được đưa ra.  Ví dụ như, về vấn đề mưa a-xít liên quan đến môi trường,  không chỉ là môn Xã hội mà trong các môn học khác như ngôn ngữ, khoa học, sức khỏe, nghề nghiệp, mĩ thuật, kịch nghệ học sinh đều tiến hành tìm kiếm một cách tổng hợp và ở chương trình cấp THCS sẽ đề ra 10 mục tiêu, đưa ra mối liên hệ giữa địa phương và toàn cầu, mối liên quan với thông tin truyền thông, đánh giá ảnh hưởng của biện pháp giải quyết,  sự lựa chọn trên cơ sở cân nhắc lô-gic, luận cứ, giá trị, tư tưởng xã hội, hành động xúc tiến giải quyết,  giới thiệu quá trình học tập làm cho học sinh phê phán giá trị một cách lý tính và tổng hợp đối với các vấn đề công cộng.

Học tập các vấn đề tranh luận là nhằm giáo dục cho học sinh năng lực quyết định dựa trên sự phê phán giá trị đối với ác vấn đề, trình trạng công hay các vấn đề có sự đối lập về giá trị xã hội. Do đó, cần phải chú ý đến phương pháp học tập sau:

 

(1) Học sinh thông qua các trải nghiệm và hoạt động mà khám phá các vấn đề tranh luận với tư cách nó là vấn đề của chính bản thân mình.

(2) Để nẳm rõ, phân tích vấn đề tranh luận, cần thu thập thông tin, làm rõ điểm đối lập.

(3) Để đưa ra phê phán giá trị cái nào tốt hơn cái nào thì cần so sánh, kiểm chứng kết quả sau phê phán.

(4) Bản thân học sinh trình bày về sự phê phán giá trị mà mình lựa chọn (quyết định) và tiến hành đánh giá, bình luận lẫn nhau.

(5) Tóm tắt kết quả học tập, tranh luận thành báo cáo, tờ rơi

Trong hoạt động học tập trên thực tế, những năm gần đây tranh luận đối mặt (debate) được chú ý. Ở đó khi lựa chọn các vấn đề tranh luận có tính chất thời sự cần chú ý đến điều 8 của luật giáo dục cơ bản và Hiến pháp Nhật Bản (tính trung lập về chính trị).

Cuối cùng, trong môn Xã hội của nước ta đã từng có môn học tự chọn có tên “Các vấn đề thời sự” (Bản hướng dẫn học tập năm 1947, 1951). Ở đó học sinh học tập về các vấn đề chính trị, kinh tế, xã hội, công dân dưới các hình thức như điều tra, nghiên cứu, thảo luận.

 

 Nguyễn Quốc Vương dịch từ “Từ điển giáo dục môn Xã hội” (Gyosei, 2000)