“Mùa Xuân Im Lặng”


Đấy là tên cuốn sách của  nhà văn, nhà sinh vật học người Mĩ: Rachel Carson. Một cuốn sách hay và đáng đọc.

 

Mạo hiểm và dám thay đổi ước mơ

Hiếm có nhà khoa học nào có nhiều cống hiến cho nhân loại lại không sớm có những ước mơ. Rachel Carson cũng không là ngoại lệ. Ngày còn nhỏ cô bé Rachel Carson say mê những sinh vật nhỏ nhoi như: dế, nhện, những con chim cổ đỏ…Rachel Carson say mê chúng chẳng  kém gì tờ tạp chí dành cho thiếu nhi “St.Nicholas” mà cô đọc mỗi tối. Tờ tạp chí này cũng là nơi đăng “ A Battle in the Clouds” (Trận chiến trên mây) – truyện ngắn đầu tay do Rachel sáng tác. Nó làm mơ ước trở thành nhà văn trong Rachel thêm cháy bỏng.
Nhưng cuộc đời của những người ưa mạo hiểm và giàu trí tưởng tượng như Rachel không hề bình lặng như dòng nước chảy. Vào năm thứ hai ở trường đại học, các sinh viên của phải học môn khoa học như một môn bắt buộc dù trường mà Rachel theo học chuyên về văn chương. Nỗi say mê khám phá thế giới tự nhiên trong Rachel trỗi dậy và cô chọn ngành sinh vật học. Sau đó Rachel dành được học bổng thạc sĩ ngành động vật học tại đại học Johns Hopkins ( Johns Hopkin University). Và khi học ở đây Rachel đã gặp biển. Một cuộc gặp gỡ gần như là định mệnh. Rachel say mê khám phá biển và biển cũng tạo nên bước ngoặt lớn trong cuộc đời nhà khoa học trẻ tuổi.

Từ biển cả đến bầu trời

Chiến tranh thế giới thứ nhất rồi cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929-1933 đã làm cho cuộc sống của người phụ nữ đam mê khoa học Rachel gặp nhiều khốn khó. Để có tiền phụ giúp gia đình Rachel đã làm việc bán thời gian rồi sau đó được tuyển dụng chính thức vào làm việc ở một trung tâm nghiên cứu biển. Công việc của Rachel là viết kịch bản cho các chương trình truyền thanh về biển. Rachel đã tạo nên bước ngoặt lớn lao cho chương trình vì các kịch bản giờ đây không phải chỉ là khoa học đơn thuần mà còn giàu chất thơ và đầy rung cảm. Rachel đã giúp cho trung tâm ra khỏi vũng lầy bởi trước đó làm việc ở đây là “ một nhà văn không biết gì về sinh vật biển và một nhà sinh vật biển không hề biết cách viết văn chương”.

Tháng 11 năm 1941 cuốn sách đầu tiên của Rachel được xuất bản. Cuốn sách mang tên “Under the Sea-Wind”. Cuốn sách nhận được nhiều lời khen ngợi vì đây là lần đầu tiên có người viết về biển dưới cái nhìn của sinh vật biển. Nhưng chiến tranh đã nhấn chìm cuốn sách vào sự lãng quên. Phải chờ đến cuốn thứ hai “The Sea Around Us( Biển quanh ta) xuất bản tháng 7 năm 1951 Rachel mới trở thành người của công chúng. Cuốn sách nhanh chóng trở thành “best-seller”. Sau thành công này Rachel nhận được nhiều giải thưởng và tiền bạc. Rachel từ bỏ công việc đang làm ở trung tâm nghiên cứu của chính phủ để sống bên ngôi nhà bên bờ biển và dành trọn thời gian cho viết sách.

Tác phẩm của Rachel Carson

Cuốn sách thứ ba được Rachel đặt tên là “The Edge of the Sea”( Bờ biển). Cho dù yêu cầu của nhà xuất bản chỉ là viết một cuốn sách chỉ dẫn về cuộc sống của các sinh vật bên bờ biển nhưng Rachel đã làm nhiều hơn thế. Rachel dồn hết tâm trí vào “Ecology”( sinh thái học), thuật ngữ “đã trở thành đỉnh điểm trong tâm trí” Rachel lúc đó. Ở cuốn sách này mục đích của Rachel không phải đơn thuần là liệt kê và phân loại các loại ốc biển mà quan trọng hơn là “muốn mọi người hiểu về những động vật sống trên vỏ ốc”.

Sau cuốn sách này Rachel chuyển mối quan tâm từ biển cả lên bầu trời. Rachel viết kịch bản cho chương trình truyền hình có tựa đề “Something about sky”( Tản mạn về bầu trời). Chương trình được phát sóng vào tháng 3 năm 1956.

Từ bầu trời trở về mặt đất để nhận ra “mùa xuân im lặng”

Sau chương trình truyền hình “Tản mạn về bầu trời”, Rachel lại có ý tưởng mới là khám phá thế giới tự nhiên qua con mắt trẻ thơ. Những cuộc dạo chơi trong rừng, ngoài bờ biển cùng đứa cháu trai đã được Rachel thuật lại trong những bài báo in trên tạp chí “Woman’s home Companion”. Những bài báo được đánh giá cao và nhà xuất bản yêu cầu Rachel chuyển chúng thành sách. Rachel cũng muốn làm điều đó nhưng không có thời gian. Cuốn sách mang tên “ The Sense of Wonder” chỉ được ấn hành một năm sau ngày bà qua đời.

Ở độ tuổi 50 Rachel bắt đầu quay ra quan sát mặt đất ở quanh mình. Những gì bà nhận ra không phải là những điều thú vị: rừng bị chặt đốn trơ trụi, những nhà máy thải chất độc giết hại vô số các dòng sông, những khu đất hoang bị dọn sạch để xây dựng các con đường và các ngôi nhà.

Rachel bàng hoàng nhận ra “Mọi người đang phá hủy thế giới”.

Cũng vào khoảng thời gian này ở nước Mĩ người ta dùng DDT phun trên diện rộng tạo thành những đám mây trong không khí để diệt muỗi và những côn trùng có hại nhưng nó cũng giết luôn cả các loài côn trùng có ích và chim. Nhiều người cầu cứu Rachel và bà biết phải làm gì.

Bà viết một số bài báo về tác hại của thuốc trừ sâu và gửi tới một vài tờ tạp chí. Nhưng những tạp chí này từ chối đăng với lí do các nhà quảng cáo đã mua chỗ trên tạp chí không đồng ý cho những bài báo có thể gây tranh cãi này xuất hiện.

Rachel quyết định viết một cuốn sách để vượt qua thử thách này. Khi biết Rachel có kế hoạch viết một cuốn sách về trái đất nhiều người khuyên bà không nên viết về thuốc trừ sâu bởi lí do thật đơn giản “sẽ chẳng có ai bỏ thời gian ra đọc cuốn sách viết về những cảnh thê lương như thế”.

Không nản lòng Rachel bắt tay vào nghiên cứu về thuốc trừ sâu được dùng để diệt các loại côn trùng và các loại sâu khác. DDT( Dichloro-diphenyl-dichloroethane) là thuốc trừ sâu phổ biến nhất vào thời đó. Nó được ưa chuộng vì nó giúp người sử dụng tiết kiệm được thời gian, tiền bạc và lao động. Những người nông dân, các ông chủ rừng, những người chủ trại bò sử dụng khoảng nửa tỉ Pao( Pound) chất độc này mỗi năm. DDT tiêu diệt côn trùng, sâu bọ và tàn sát luôn cả các loài côn trùng có ích cùng chim, thỏ và mèo.

Vốn là nhà sinh vật biển, Rachel đặt ra câu hỏi liệu DDT có ảnh hưởng thế nào tới cá và bà khám phá ra DDT theo mưa, chảy ra sông và giết luôn cả cá. Câu hỏi đặt ra tiếp theo là DDT có ảnh hưởng như thế nào đối với con người khi họ ăn phải thực phẩm đã nhiễm DDT? Rachel biết đây là chủ đề “thê lương buồn thảm” nhưng bà cũng biết “không thể im lặng”.

Cuốn sách tiến triển chậm. Ban đầu Rachel định đặt tên là “ Man against the Earth” nhưng bà nhận ra cái tựa này không hay. Rachel suy nghĩ nhiều về tên của cuốn sách. Rachel nhận ra ở chương đầu tiên bà đã đặt cho độc giả câu hỏi: “Tại sao chim chóc lại lặng im không cất tiếng hót vào mùa xuân? Cái gì đã làm cho loài chim im lặng?” Và thế là bà quyết định đặt tên cho cuốn sách là “ The Silent Spring” ( Mùa xuân im lặng).

Cuốn sách dự định được xuất bản vào tháng 9 năm 1962 nhưng vào mùa hè năm đó vài phần của cuốn sách đã xuất hiện trên tạp chí New Yorker và không nhận được gì ngoài sự im lặng.

Nhưng khi tờ New York Times vào cuộc thì tình hình thay đổi.

Cuốn sách của Rachel đã gọi về cái nóng bỏng của mùa hè.

Các ông trùm hóa chất gào lên “ đây là cuốn sách sẽ đẩy chúng ta đến chân tường”. Các bài báo liên tiếp ra đời “nện” “Mùa xuân im lặng” tới tấp. Có bài báo còn gọi Rachel “ Nature Nut” ( Kẻ gàn gở tự nhiên).

Không giống như các cuốn sách trước đó Rachel chỉ nhận được lời khen ngợi, “Mùa xuân im lặng” nhận được cả sự chỉ trích, lăng mạ và cả những lời ca ngợi. Những lá thư ngập đầy hộp thư trước nhà Rachel. Người dân khẩn thiết kêu gọi những nhà khoa học như bà phải làm cái gì đó để ngăn chặn thảm họa gây ra bởi DDT.
Ngày 7 tháng 1 năm 1963 Rachel được trao tặng “ Scherweitzer Medal of the Animal Welfare Institute”. Phần thưởng mang tên người đã dành trọn cuộc đời cống hiến cho nhân loại: Albert Scherweitzer.

Dư luận quanh cuốn sách của Rachel đã theo chân các chính khách lọt vào phòng họp trong nhà trắng. Tổng thống Kenedy cho thành lập một ủy ban điều tra thảm họa môi trường. Rachel gặp gỡ các thành viên của ủy ban vào tháng 1 năm 1963. Bản báo cáo của ủy ban công bố vào tháng 5 đã thừa nhận những điều mà Rachel tìm tòi đưa ra là đúng. Kết quả là Rachel được mời tới Oa-sinh-tơn để làm chứng trước thượng viện.

Sau đó cuốn sách của bà còn nhận được thêm nhiều phần thưởng khác nữa. Nhưng ở các bữa tiệc mừng hay diễn đàn nào giữa những lời chúc tụng bà luôn cảnh báo công việc bà và mọi người cần làm vẫn còn chưa đến hồi kết thúc.

Rachel đã làm việc hăng say cho đến lúc nói lời vĩnh biệt vào mùa xuân năm 1964 khi bà chưa kịp lắng nghe tiếng dế chào mùa hè trở lại trong sân nhà. Nhưng đấy không phải là vấn đề gì lớn lao bởi “ bà đã lắng nghe trái đất và nói cho mọi người biết những gì bà đã thấy”.

Và bây giờ, độc giả trên khắp hành tinh vẫn tìm đọc những cuốn sách của bà nhất là “Mùa xuân im lặng”. “Mùa xuân im lặng” đã làm cho chúng ta nhận ra rằng chúng ta có trong tay sức mạnh để chấm dứt phá hủy hành tinh và bắt đầu bảo tồn những nguồn tài nguyên. Nhưng như Rachel đã cảnh báo những người đồng nghiệp, công việc này chưa đến hồi kết thúc. Chúng ta cũng là một phần của sự sống, sự hít thở, bò trườn, bay, chạy nhảy và bơi lội-bắt nguồn từ thứ gọi là Tự Nhiên.

Và chúng ta không được phép quên điều đó.

Nguyễn Quốc Vương