“Miền hoang tưởng” và nỗi cô đơn của kẻ muốn làm người

Một ngày đi xe buýt vài lượt tôi đã đọc xong tiểu thuyết “Miền hoang tưởng” của nhà văn Nguyễn Xuân Khánh.

miền hoang tưởng.jpg

Cuốn tiểu thuyết này viết đã lâu, cuối sách thấy ghi 1973-1974, nhưng không xuất bản được và giờ đây, sau 30 năm NXB Phụ nữ mới làm giấy khai sinh cho nó.
Cuốn tiểu thuyết không quá dày chỉ có 287 trang. Các nhân vật trong tiểu thuyết cũng ít và đơn giản. Nếu kể ra cốt truyện của nó có khi chỉ cần đến mươi dòng.
Lý  lịch của các nhân vật chính trong truyện có thể tóm tắt sơ lược đôi dòng như sau:
Tôi (Nguyễn Tư): y sĩ, bộ đội đi B, chiến đấu ác liệt, chiến tranh chưa kết thúc thì về Bắc lên nông trường Tây Bắc lao động. Ở đây anh quen Ngà, một thiếu nữ chăn bò cùng nông trường và hai người yêu nhau-một tình yêu cháy bỏng, trong sáng, giữa chừng Nguyễn Tư bỏ nông trường về thi trường nhạc. Thi đỗ nhưng vì không xin được giấy của nông trường nên không thể nhập học, phải sống nhờ nhà chị gái có chồng là “chính ủy” tên Trần. Về sau do mẫu thuẫn tư tưởng với anh rể, Nguyễn Tư sống lang thang, vạ vật ở nhà những người bạn như họa sĩ Minh, Hưng và ngủ ngoài ga với Ngọ-một bộ đội đi B cùng cảnh ngộ phải sống kiếp ma cà bông.

Ngọ: Bộ đôi đặc công đi B, làm thơ “phản động” để trong ngăn kéo bị tịch thu, bị bắt đưa đi cải tạo rồi về quê không ai chứa, không sống nổi phải lên Hà Nội ngủ ga tàu, xếp hàng mua bia thuê, bán máu sống qua ngày.

Mai: Đồng đội và là thủ trưởng cũ của Nguyễn Tư là đội trưởng đội sản xuất ở nông trường Tây Bắc. Khi Nguyễn Tư về Hà Nội theo đuổi ước ơ âm nhạc đã chăm sóc Ngà tận tình và sau này cưới Ngà làm vợ.
Hưng: Cũng từng là bộ đội, chăm đọc sách, có máu nghệ sĩ sống với người vợ to béo, tốt bụng cùng 3 người con, hai trai một gái. Con trai đầu là Hùng nhập ngũ đi B và chết vì bị kẻ địch bắt sống treo lên cây cắt cổ hứng máu vào lon sữa, sau đó bị mổ bụng moi gan.
Minh: Họa sĩ. Say mê vẽ dù không đi học vẽ bao giờ. Say tranh quá bị vợ bỏ mang theo con gái.
Ngoài ra còn có Lê, con trai của Trần, Hùng con trai của Hưng và Lan người yêu của Ngọ-một cô sinh viên trường y bỏ học, yêu say đắm Ngọ và bị cả gia đình từ bỏ.

 

Dòng chảy của câu chuyện là sự đan xen của những lá thư của Nguyễn Tư viết cho Ngà. Những lá thư gửi đi nói những lời yêu đương có cánh và nhắc lại kỉ niệm xưa còn những lá thư không gửi đi viết về cuộc sống ô trọc nhầy nhụa hàng ngày: lang thang, ăn nhờ ở đậu, bất đắc chí với hiện thực tàn nhẫn.

Xen vào đó là những hồi ức về chiến trường đẫm máu nơi bên A treo lính bên B lên cây cắt tiết hứng vào lon rồi mổ bụng moi gan còn bên B giết tù binh bằng gậy tre đánh vào gáy rồi vứt xuống suối.

Thủ pháp dùng nhân vật “Tôi” với trạng thái lúc tỉnh, lúc mê, lúc sống với hiện thực não lòng lúc sống với “miền hoang tưởng” dẫn truyện đã giúp nhà văn thả sức cho nhân vật tranh luận, tâm sự, khóc than, lên giọng với Chúa, với Thượng đế, với Hàn Phi Tử, với Trương Chi, với lũ quỷ đủ màu da.

Xuyên suốt truyện là bi kịch và sự dằn vặt khôn nguôi của những con người đã từng cầm súng, có tính cách nghệ sĩ, khao khát tự do và muốn sống cuộc sống THÂT SỰ LÀ NGƯỜI  trong bối cảnh thời chiến ngột ngạt và tàn nhẫn.

Quán bia cũng có “mú”, nhà ga cũng có “mú”, những người bạn thân cũng nghi nhau là “mú”.

 

Mú ở đây là chỉ “cá chìm”.

 

Họ vật lộn với cái đói, cái nghèo, cái tủn mủn về vật chất của đời thường. Họ cũng phải vật lộn với sự va đập khủng khiếp giữa khao khát làm người, giữa lý tưởng tự do với cuộc đời ô trọc và đủ thứ áp chế vô hình, hữu hình.

Để sống họ phải làm đủ nghề mạt hạng và cuối cùng là phải “uống” máu chính mình mà sống. Họ sống bằng nghề bán máu và bán cả tủy của chính mình. Cả người bán máu và tay môi giới bán máu đều là những người lính từng đổ máu. Nhưng rồi cho dù phải đi bán máu nuôi thân và lấy tiền giúp bạn, Nguyễn Tư vẫn không chịu nghe theo lời dặn của Ngọ để làm cho máu mình loãng ra để được lợi thêm một tí.

Cái gì đã chờ đợi họ?

Bi kịch!
Ngọ yêu Lan, cưới Lan tại quán bia vì gia đình xua đuổi và xã hội không chấp nhận họ. Vợ chồng yêu nhau ở giữa trời và Lan luôn ngượng vì không quen trần truồng dưới ánh trăng. Họ lên rừng nhưng bị hỏi giấy tờ và lại bật về thành phố. Rồi Lan có chửa, họ khao khát có túp lều dù rách nát cho con nhưng bất lực. Để rồi sau đó khi công an càn quét lưu manh, Ngọ bị bắt và đưa đi cải tạo, Lan mới được đưa đi theo trên một chiếc xe nhà nước để lên rừng sống.

 

Hưng thì mất đi đứa con trai lớn đang học Bách Khoa ở chiến trường. Cái chết của con Hưng thảm khốc quá khiến vợ Hưng phát điên nói nhảm cả ngày. Vợ chồng con cái rơi vào cảnh lục đục, mắng nhiếc lẫn nhau. Về sau khi sửa xong nhà vợ Hưng có đỡ nhưng trầm tư, u buồn.

 

Minh thì bị vợ bỏ dắt theo con gái. Mấy tháng sau khi bỏ chị ta lấy chồng.

 

Ngà lấy Mai nhưng sống không hạnh phúc. Mai sau phát điên có lẽ vì những ám ảnh của chém giết.

 

Nguyễn Tư sống lang thang vạ vật trong triền miên đau khổ và dằn vặt. Ốm liên miên vì đói ăn lại phải bán máu nhiều lần lấy tiền giúp Hưng sửa nhà (thực chất là trả ơn vì Hưng có thời đã nuôi Tư từng bữa). Về sau khi Tư ốm nặng Ngà có trở về gặp. Tư được hưởng hạnh phúc làm đàn ông với vị ngọt tình yêu trong một tuần. Bất ngờ Mai mang dao về thành phố phá cửa phòng vào tìm Ngà. Tư và Mai đánh nhau. Mai đâm Tư trọng thương còn Tư vụt gậy làm Mai chết. Tư bị bắt và có lẽ kết cục cuối cùng là trường bắn. Hủ hóa với vợ cán bộ lại giết chết cán bộ trong thời chiến là trọng tội!

Những kiếp người bị nghiền nát trong nghịch cảnh và bi kịch.
Những nhân vật bị thiêu cháy trong hỏa ngục đời thường ô trọc và nhầy nhụa khao khát muốn được làm người. Rủi thay, cho đến cuối đời, họ vẫn chỉ là những kẻ sống trong “miền hoang tưởng”.

Họ đã cô đơn trong xã hội mênh mông của đồng loại.

Hà Nội, khuya 17/11/2017

 

P.s. Cũng trong buổi chiều, tôi được nghe nhiều phụ huynh, người lớn phàn nàn, tâm sự về hiện tượng những thanh niên sinh ra trong các gia đình giàu có, có địa vị bỗng nhiên chán đời bỏ đi bụi, sống lang thang bầy đàn hoặc không tha thiết một điều gì. Họ hỏi tôi “phải làm gì?”. Tôi là một anh học trò chẳng có quyền năng gì nhưng sau khi đọc xong cuốn tiểu thuyết này trộm nghĩ, có lẽ nên cho các cháu đọc những cuốn sách như thế này. Biết đâu trước kia nó là sách “cấm” thì giờ đây nó sẽ là biệt dược để làm hồi sinh sự sống trong tâm hồn các cháu.

 


Cũ hơn Mới hơn